IKKI TILLI TERMINOGRAFIYA VA BRAYL LUG‘ATCHILIGINING LINGVISTIK TAMOYILLARI

Authors

  • Alisherova Shahnoza Asqarovna O‘zbekiston davlat jahon tillari universiteti tayanch doktoranti

Keywords:

terminografiya, ikki tilli lug‘at, Brayl yozuvi, termin, tushuncha, semantik ekvivalentlik, mikrostruktura, makrostruktura, definitsiya, taktil o‘qish, terminologik standartlashtirish. KIRISH

Abstract

Maqolada ikki tilli terminografiya hamda Brayl yozuvidagi maxsus lug‘atlarni tuzishning lingvistik tamoyillari o‘zaro bog‘liq tizim sifatida tahlil qilinadi. Terminografik birlikni tanlash, tushuncha–termin munosabatini aniqlash, tillararo ekvivalentlik darajasini belgilash, definitsiyani qisqa va aniq shakllantirish, variantlilik va sinonimiyani boshqarish, lug‘at makro- va mikrostrukturasini foydalanuvchi ehtiyojiga moslashtirish kabi masalalar Brayl o‘qishining taktil-sekvensial xususiyatlari bilan uyg‘un holda ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda zamonaviy terminologiya standartlari, ikki tilli maxsus lug‘atchilik bo‘yicha xorijiy tadqiqotlar, Brayl savodxonligi va elektron Brayl vositalari haqidagi ilmiy natijalar hamda o‘zbek terminografiyasining so‘nggi ishlanmalari umumlashtirildi. Natijada ikki tilli Brayl terminologik lug‘ati uchun konseptual aniqlik, semantik ekvivalentlik, kodlash barqarorligi, ixcham mikrostruktura, navigatsion soddalik, termin shaklining taktil farqlanuvchanligi va bosma–raqamli–Brayl formatlari o‘rtasida uzviylikni ta’minlash asosiy prinsiplar sifatida taklif etildi. Bu tamoyillar ko‘zi ojiz foydalanuvchiga terminni nafaqat topish, balki uni tushuncha tizimida to‘g‘ri anglash va ikkinchi tildagi muqobili bilan bexato bog‘lash imkonini beradi.

References

1. ISO 1087:2019. Terminology work and terminology science — Vocabulary. Geneva: International Organization for Standardization, 2019. 38 p.

2. ISO 704:2022. Terminology work — Principles and methods. 4th ed. Geneva: International Organization for Standardization, 2022. 80 p.

3. Warburton K. The Corporate Terminologist. Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 2021. 249 p. DOI: 10.1075/tlrp.21.

4. Faber P., L’Homme M.-C. (eds.). Theoretical Perspectives on Terminology: Explaining Terms, Concepts and Specialized Knowledge. Amsterdam; Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 2022. 598 p. DOI: 10.1075/tlrp.23.

5. Katić M., Novakov P. The Translation Stage in LSP Lexicography: A Mixed Translation Model for LSP Bilingual Dictionary Terms // International Journal of Lexicography. 2022. Vol. 35, No. 4. P. 427–448. DOI: 10.1093/ijl/ecac009.

6. Vyskushenko S. A. General Aspects and Steps Involved in Compiling Bilingual Translation Terminological Dictionaries // Закарпатські філологічні студії. 2024. Vol. 1, No. 33. P. 136–139. DOI: 10.32782/tps2663-4880/2024.33.1.23.

7. Martiniello N., Wittich W. The Association Between Tactile, Motor and Cognitive Capacities and Braille Reading Performance: A Scoping Review of Primary Evidence to Advance Research on Braille and Aging // Disability and Rehabilitation. 2022. Vol. 44, No. 11. P. 2515–2536. DOI: 10.1080/09638288.2020.1839972.

8. Lang M., Hofer U., Winter F. The Braille Reading Skills of German-Speaking Students and Young Adults with Visual Impairments // British Journal of Visual Impairment. 2021. Vol. 39, No. 1. P. 6–19. DOI: 10.1177/0264619620967689.

9. International Council on English Braille. The Rules of Unified English Braille. 3rd ed. 2024. Electronic resource. URL: https://iceb.org/publications/ueb/ (accessed: 07.10.2026).

10. Najmiddinov M. Terminologik lug‘atning makro va mikrostrukturasi // Oriental Renaissance: Innovative, Educational, Natural and Social Sciences. 2021. Vol. 1, No. 9. B. 1013–1020.

11. Kadirova O. X. O‘zbek terminologiyasi: ko‘zi ojiz talabalar uchun o‘quv qo‘llanma. Toshkent: Ijod-Press, 2024. 180 b. Brayl yozuvida.

12. Xudoyberganova D. Zamonaviy tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. Toshkent: Bookmany Print, 2024. 112 b.

13. Sharipov R., Hamidov X. Yuridik terminlarning o‘zbekcha-ruscha izohli lug‘ati / mas’ul muharrir A. Mannonov. Toshkent: Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti, 2021. 364 b.

Downloads

Published

2026-10-09

Conference Proceedings Volume

Section

Articles

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.