GLOBAL IQLIM O‘ZGARISHI SHAROITIDA REMONTANT MALINA NAVLARINI YETISHTIRISHDA MULCHALASH, SOYALASH VA SUG‘ORISH REJIMLARINING HOSILDORLIK HAMDA MEVA SIFATIGA TA’SIRI
Keywords:
remontant malina, iqlim o‘zgarishi, mulchalash, soyalash, sug‘orish rejimi, hosildorlik, meva sifati, suvdan foydalanish samaradorligi, issiqlik stressi.Abstract
Global iqlim o‘zgarishi issiq to‘lqinlari, qurg‘oqchilik davrlari va yuqori bug‘lanish-talab sharoitlarining takrorlanish tezligini oshirib, malina yetishtirishning hosildorligi va tovarbopligiga bevosita xavf tug‘dirmoqda. Remontant, ya’ni joriy yil novdalarida hosil beruvchi malina navlari ayniqsa ta’sirchan, chunki ularning gullash va meva pishish davri ko‘pincha mavsumning eng issiq davriga to‘g‘ri keladi. Ushbu tezisda zamonaviy ilmiy ma’lumotlar asosida mulchalash, soyalash va sug‘orishni boshqarish usullarining hosildorlik hamda meva sifatini saqlashdagi o‘rni baholanadi. Mulchalash tuproq namligini saqlashi va ildiz zonasidagi haroratni me’yorlashtirishi, soyalash ortiqcha quyosh radiatsiyasi hamda meva sirtining qizib ketishini kamaytirishi, sug‘orish rejimini to‘g‘ri belgilash esa o‘simlikning suv holatini barqarorlashtirib, suvdan foydalanish samaradorligini oshirishi mumkin. Malina bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotlar kuchli suv tanqisligi ham, me’yoridan ortiq sug‘orish ham hosildorlikni pasaytirishi mumkinligini, ekin ehtiyojiga mos mo‘tadil sug‘orish esa hosilni saqlashi yoki yaxshilashi mumkinligini ko‘rsatadi. Issiqlik stressi mevaning yumshashiga, eruvchan quruq modda va vitamin C miqdorining kamayishiga, shuningdek quyosh ta’siridagi shikastlanishlar xavfining ortishiga olib kelishi mumkin. Shu sababli mo‘tadil soyalash, organik yoki qaytaruvchi mulch va evapotranspiratsiya yoki tuproq namligi monitoringiga asoslangan sug‘orishni birlashtirgan kompleks yondashuv remontant malina yetishtirishning iqlimga chidamliligini oshirish uchun eng istiqbolli usul sifatida qaraladi.
References
1.Aguilar, F., Salazar, M., Fuentes, L., Calderini, D., Jerez, A., & Contreras, C. (2025). Increased temperature effects during fruit growth and maturation on the fruit quality, sensory and antioxidant properties of raspberry (Rubus idaeus L.) cv. Heritage. Foods, 14(7), 1201. https://doi.org/10.3390/foods14071201
2.Fuentes, L., Rivera-Smith, S., & Contreras, C. (2026). Potential negative impacts of rising temperatures on fruit ripening and quality in raspberries, blackberries, and blueberries. Scientia Horticulturae, 358, 114692. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2026.114692
3.Treder, W., Chlebowska, D., & Hotownicki, R. (1993). Effect of irrigation and mulching with black foil on yielding of raspberry cv. Canby. Acta Horticulturae, 352. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.1993.352.17
4.Pavlovic, M., Stricevic, R., Cosic, M., Djurovic, N., & Bogdan, I. (2018). Irrigation and mulching effects on raspberry leaf temperatures measured by thermal imaging camera. Acta Horticulturae, 1197. https://doi.org/10.17660/ActaHortic.2018.1197.24
5.Makonya, G. M., Bryla, D. R., Hoheisel, G. A., Peters, R. T., Youssef, M. A., Hardigan, M. A., Hoashi-Erhardt, W., & DeVetter, L. W. (2026). Genotypic variation in physiological and yield responses to heat stress mitigation strategies during raspberry establishment. HortScience, 61(5), 1043-1052. https://doi.org/10.21273/HORTSCI19350-26
6.Ortega-Farias, S., Espinoza-Meza, S., López-Olivari, R., Araya-Alman, M., & Carrasco-Benavides, M. (2022). Effects of four irrigation regimes on yield, fruit quality, plant water status, and water productivity in a furrow-irrigated red raspberry orchard. Agricultural Water Management, 273, 107885. https://doi.org/10.1016/j.agwat.2022.107885
7.Anđelić, T., Tomić, J., Rilak, B., Karaklajić-Stajić, Ž., Milivojević, J., Radivojević, D., & Vujović, T. (2025). Field performance of tissue culture and standard propagated raspberry under different irrigation regimes. Horticulturae, 11(1), 23. https://doi.org/10.3390/horticulturae11010023
8.MacKerron, D. K. L. (1982). Growth and water use in the red raspberry (Rubus idaeus L.). I. Growth and yield under different levels of soil moisture stress. Journal of Horticultural Science, 57(3), 295-306. https://doi.org/10.1080/00221589.1982.11515056