MIRZACHO‘L SHAROITIDA LYCIUM RUTHENICUM INTRODUKSIYASINING EKOLOGIK VA AGROIQTISODIY SAMARADORLIGI
Keywords:
Lycium ruthenicum, qora goji, Mirzacho‘l, sho‘rlanish, introduksiya, ekologik samaradorlik, agroiqtisodiy samaradorlik, suvdan foydalanish samaradorligi, halofit, rentabellik.Abstract
Ushbu tezisda Mirzacho‘lning sho‘rlangan va suv taqchilligi kuzatiladigan agroekotizimlarida qora goji (Lycium ruthenicum Murr.) introduksiyasining ekologik hamda agroiqtisodiy samaradorligini baholashning ilmiy asoslari yoritiladi. Lycium ruthenicum qurg‘oqchil va sho‘rlangan muhitlarga moslashgan ko‘p yillik buta bo‘lib, xalqaro tadqiqotlarda uning o‘rtacha sho‘rlanish va suv tanqisligiga nisbatan fiziologik moslashuvchanligi, K+/Na+ muvozanatini boshqarishi, osmotik va antioksidant himoya mexanizmlarini ishga tushirishi qayd etilgan. Mirzacho‘l esa tabiiy-geologik va irrigatsion omillar ta’sirida tuz to‘planishiga moyil hudud bo‘lib, sho‘rlangan yerlarda an’anaviy ekinlarga muqobil, iqtisodiy qiymatga ega stressga chidamli turlarni sinash dolzarbdir. Tezisda ekologik samaradorlik tuproq–o‘simlik tizimi, suvdan foydalanish, vegetatsion qoplama va degradatsiyalangan maydonlardan foydalanish mezonlari bilan; agroiqtisodiy samaradorlik esa hosildorlik, mahsulot sifati, suv sarfi, ishlab chiqarish xarajatlari va rentabellik orqali baholanishi taklif etiladi. Mahalliy dala ma’lumotlari mavjud bo‘lmagani sababli aniq iqtisodiy foyda yoki rentabellik ko‘rsatkichlari uydirilmagan; hisoblash uchun metodik model va xalqaro tajribadan ishonchli dalillar keltirilgan.
References
1.Nigmatov A.N. Ekologiya va tabiatni muhofaza qilish asoslari. – Toshkent, 2007.
2.Komilova N.K. va boshq. Rekreatsiya geografiyasi va turizm asoslari. – Toshkent, 2015.
3.Arabov S., Abdurakhmonov N., Bakhodirov Z., Sobitov U. Salinization processes in irrigated soils of Mirzachul // Halt Soil Salinization, Boost Soil Productivity: Proceedings. – 2021.
4.Luo J., Huang C., Peng F., Xue X., Wang T. Effect of salt stress on photosynthesis and related physiological characteristics of Lycium ruthenicum Murr // Acta Agriculturae Scandinavica, Section B — Soil & Plant Science. – 2017. – VoLycium 67, No. 8. – P. 680–692. DOI: 10.1080/09064710.2017.1326521.
5.Wang Z., Zhang W., Huang W., Biao A., Lin S., Wang Y., Yan S., Zeng S. Salt stress affects the fruit quality of Lycium ruthenicum Murr. // Industrial Crops and Products. – 2023. – VoLycium 193. – Article 116240. DOI: 10.1016/j.indcrop.2023.116240.
6.Hui R., Tan H., Li X. Different irrigation regimes influence soil salt ion and soil nutrient status in Lycium ruthenicum cultivation // Journal of Agricultural Engineering. – 2025. – VoLycium 56, No. 2. DOI: 10.4081/jae.2025.1815.