TOMCHILATIB SUG'ORISH TIZIMLARIDA TAQCHIL SUG'ORISH REJIMI VA SHO'RLANISH DINAMIKASI: PAXTA VA BOG'DORCHILIK EKINLARI MISOLIDA O'ZBEKISTONNING SUV TANQIS HUDUDLARI UCHUN ISTIQBOLLAR
Keywords:
Ushbu tadqiqotning maqsadi — nashr etilgan adabiyotlar asosida tomchilatib sug'orish sharoitida paxta va bog'dorchilik ekinlarida taqchil sug'orish darajasi, hosil, suv unumdorligi va ildiz qatlamidagi tuz dinamikasi o'rtasidagi miqdoriy bog'liqlikni tahlil qilish hamda O'zbekistonning suv tanqis va sho'rlanishga moyil hududlarida ularni birgalikda qo'llash uchun amaliy chegaralar va ehtiyot choralarini ishlab chiqishdan iborat.Abstract
O'zbekistonning sug'oriladigan yerlarining 90% dan ortig'i qurg'oqchil Orolbo'yi havzasida joylashgan bo'lib, o'nlab yillik intensiv sug'orish natijasida bu yerda ikkilamchi tuproq sho'rlanishi ortib borayotgan suv tanqisligi bilan bir qatorda saqlanib qolgan [1]. Shunday sharoitda suv tejash strategiyalarini faqat suv va hosil ko'rsatkichlari bo'yicha baholab bo'lmaydi: taqchil sug'orish va tomchilatib sug'orish texnologiyalari tuproq profilida tuzlarni ham qayta taqsimlaydi, suv tejaydigan, ammo ildiz qatlamida tuz to'planishiga yo'l qo'yadigan rejim uzoq muddatda barqaror bo'lmaydi. Shu bois tomchilatib sug'orish sharoitida taqchil sug'orish rejimini sho'rlanishni nazorat qilish bilan muvofiqlashtirish O'zbekiston paxtachiligi va bog'dorchiligi uchun alohida va yetarlicha o'rganilmagan muammo hisoblanadi.
References
1. Liutin, A.; Castañeda Dower, P.; Alvi, M.; Ringler, C. Why subsidies alone won’t drive adoption of water-saving technology: The hidden role of electricity infrastructure and other challenges in Uzbekistan. CGIAR news item, 22 December 2025. https://www.cgiar.org/news-events/news/why-subsidies-alone-wont-drive-adoption-water-saving-technology (kulrang adabiyot)
2. Ibragimov, N.; Evett, S.R.; Esanbekov, Y.; Kamilov, B.S.; Mirzaev, L.; Lamers, J.P.A. Water use efficiency of irrigated cotton in Uzbekistan under drip and furrow irrigation. Agric. Water Manag. 2007, 90, 112–120. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378377407000467 †
3. Cotton yield and irrigation water productivity under drip and surface irrigation regimes in Calcisols of Uzbekistan. Zenodo repository record, 2026. doi:10.67620/sai.57d0006 (kulrang adabiyot; hakamlikdan o'tmagan)
4. Soil moisture regulation under mulched drip irrigation influences the soil salt distribution and growth of cotton in southern Xinjiang, China. PMC9964176.
5. Xu, Q.; Dong, X.; Huang, W.; Li, Z.; Huang, T.; Song, Z.; Yang, Y.; Chen, J. Evaluating the effect of deficit irrigation on yield and water use efficiency of drip irrigation cotton under film in Xinjiang based on meta-analysis. Plants 2024, 13, 640.
6. Cheng, M.H.; Wang, H.D.; Fan, J.L.; Zhang, S.H.; Wang, Y.L.; Li, Y.P.; Sun, X.; Yang, L.; Zhang, F.C. Water productivity and seed cotton yield in response to deficit irrigation: A global meta-analysis. Agric. Water Manag. 2021, 255, 107027.
7. A global meta-analysis of yield and water productivity of woody, herbaceous and vine fruits under deficit irrigation. Agric. Water Manag. 2023
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378377423002779 †
8. A global meta-analysis of yield and water productivity responses of vegetables to deficit irrigation. Sci. Rep. 2021. doi:10.1038/s41598-021-01433-w †
9. Deficit irrigation enhances yield and water productivity of apples by inhibiting excessive vegetative growth and improving photosynthetic performance. Agric. Water Manag. 2024.