ULUG'BEK HAMDAMNING "OTA" ROMANIDA ARXETIPIK METAFORALAR VA RAMZLARNING LINGVOMADANIY KODLASHUVI
Keywords:
Kalit so'zlar: arxetipik metafora, ramz, lingvomadaniy kod, individual uslub, kognitiv semantika, somatizm, aposiopoeza, o'zbek mentaliteti, madaniy ssenariy, badiiy matn.Abstract
Annotatsiya: Ushbu maqolada Ulug'bek Hamdamning "Ota" romani badiiy matni misolida yozuvchi individual uslubidagi arxetipik metaforalar va ramzlar tizimining lingvomadaniy kodlashuv mexanizmlari tahlil etiladi. Tadqiqotda asarda qo'llanilgan olov, daraxt, ostona va pichoq leksemalarining oddiy denotativ ma'nodan ulkan milliy-madaniy ramzlarga evrilishi, shuningdek, ushbu evrilish jarayonida yozuvchi individual uslubining o'zbek xalqining asriy arxetipik tasavvurlari bilan qay tarzda sintezlashishi lingvokognitiv metodlar asosida isbotlandi. Muallif uslubidagi kodlarni almashtirish (code-switching), aposiopoeza, somatik kinestetika va gradatsiya kabi sintaktik usullarning o'zbek mentalitetini lisoniy ifodalashdagi roli keng tahlilga tortilgan. Natijada badiiy matnning nafaqat estetik, balki millatning lingvomadaniy pasporti va mentalitet ko'zgusi vazifasini bajarishi ilmiy asoslandi.
References
1.Baxtin M.M. Estetika slovesnogo tvorchestva. – Moskva: Iskusstvo, 1979. – 285-b.
2.Begmatov E. O'zbek ismlari ma'nosi. – Toshkent: O'zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2007. – 12-14-b.
3.Hamdam U. Ota: Roman. – Toshkent: Yoshlar matbuoti, 2022. – 304-b.
4.Karasik V.I. Yazykovoy krug: lichnost', kontsepty, diskurs. – Volgograd: Peremena, 2002. – 132-135-b.
5.Karaulov Yu.N. Russkiy yazyk i yazykovaya lichnost'. – Moskva: Nauka, 1987. – 36-38-b.
6.Lakoff J., Jonson M. Metafory, kotorymi my zhivem. – Moskva: Editorial URSS, 2004. – 25-27-b.
7.Lotman Yu.M. Semiosfera. – Sankt-Peterburg: Iskusstvo-SPB, 2000. – 163-165-b.
8.Mahmudov N. Tilning mukammal tadqiqi yo'llarini izlab... – Toshkent: Mumtoz so'z, 2012. – 32-b.
9.Maslova V.A. Lingvokul'turologiya. – Moskva: Akademiya, 2001. – 89-91-b.
10.Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006. – 78-80-b.
11.Teliya V.N. Russkaya frazeologiya. – Moskva: Yazyki russkoy kul'tury, 1996. – 89-b.
12.Verbitskaya A. Yazyk. Kul'tura. Poznaniye. – Moskva: Russkiye slovari, 1996. – 411-b.
13.Xudoyberganova D. Matnning antropotsentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2013. – 104-124-b.
14.Yo'ldoshev M. Badiiy matn lingvopoetikasi. – Toshkent: Fan, 2008. – 160-b.
15.Yung K.G. Arxetip i simvol. – Moskva: Renessans, 1991. – 304-b.
16.Rozikova G., Rahmatova N. Badiiy adabiyotda "Ota" konseptining verballashuvi. – Farg'ona: Classic, 2022. – 56-58-b.