ARAB VA O‘ZBEK TILLARIDA ]SHART YUKLAMALARI SEMANTIKASI
Keywords:
Qiyosiy tipologiya, shart yuklamalari, semantik komponent, funksional muvofiqlik, modallik, lisoniy universallik, flektiv va agglyutinativ tizim, pragmatik kontekst, semantik transformatsiya.Abstract
Tadqiqot genetik va struktur jihatdan turlicha bo‘lgan arab va o‘zbek tillarida shart kategoriyasining lisoniy ifodalanishini qiyosiy-tipologik tahlil qilishga bag‘ishlangan. Ishda shart yuklamalari shunchaki grammatik konnektorlar emas, balki so‘zlovchining voqeelikka munosabatini, ya’ni modallikni ifodalovchi asosiy semantik vositalar sifatida tadqiq etiladi. Arab tilidagi flektiv tabiatli shart yuklamalari va o‘zbek tilidagi agglyutinativ qurilmalarning semantik ko‘lami qiyoslanar ekan, voqeelikning amalga oshish darajasiga ko‘ra (real, potentsial, noreal) yuklamalarning differentsial belgilari ochib beriladi. Tadqiqot natijalari shart yuklamalarining nafaqat bog‘lovchi, balki murakkab pragmatik va kognitiv ma’no yuklovchi xususiyatlarini tizimlashtirishga xizmat qiladi.
References
1.Ibrohimov N., Yusupov M. Arab tili grammatikasi. 1-2 jildlar. – Toshkent: O‘zbekiston milliy entsiklopediyasi, 2007.
2.Abdurahmonov G‘. Hozirgi o‘zbek adabiy tili morfologiyasi. – Toshkent: Fan , 2010.
3.Nurmonov A., Mahmudov N. O‘zbek tilshunosligi nazariyasi.
– Toshkent: O‘qituvchi , 2001.
4.Sodiqov Q. Turkiy tillarning qiyosiy-tarixiy grammatikasi. – Toshkent: Toshkent davlat sharqshunoslik universiteti, 2015.
5.Madvaliyev A. (tahrir ostida). O‘zbek tilining izohli lug‘ati. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi , 2006.
6.Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Universitet , 2006.