DİLSEL BİRİMLERİN PRAGMATİK İÇERİĞİ VE KONUŞMADAKİ GÖRÜNÜMLERİ PRAGMATIC CONTENT OF LINGUISTIC UNITS AND ITS OCCURRENCE IN SPEECH

Authors

  • Mahmudjonov Shohruxbek

Keywords:

pragmatik, pragmatik anlam, dilsel birim, konuşma bağlamı, iletişimsel durum, çağrışım, ön varsayım, ilişkisel bağlantı, mantıksal sonuç, pragmatik dilbilim.

Abstract

Bu makale, dil birimlerinin pragmatik içeriğini, oluşum mekanizmalarını ve konuşma sürecindeki ortaya çıkış özelliklerini incelemektedir. Çalışma, dil birimlerinin içeriğinin yalnızca sözcüksel, gramer ve anlamsal yönlere dayanarak yorumlanmasının, gerçek iletişimsel değerlerini tam olarak ortaya koymaya izin vermediği ve pragmatik faktörlerin dikkate alınması gerektiği gerçeğine dayanmaktadır. Çalışma, bağlamı, konuşma durumunu, konuşmacının iletişimsel niyetini, dinleyicinin yorumunu ve iletişim kuranların genel arka plan bilgisini, pragmatik içeriğin oluşumunu etkileyen birbiriyle ilişkili pragmatik faktörler olarak analiz etmektedir. Ayrıca, ön varsayım, çağrışım, ilişkisel bağlantı ve mantıksal çıkarım gibi faktörlerin, dil birimlerinin örtük içeriğinin oluşumunda ve anlaşılmasında oynadığı rolü vurgulamaktadır. Çalışma, dil birimlerinin pragmatik özelliklerini iletişim stratejileri, değerlendirme, ifade gücü ve deiksis olgularıyla ilişkili olarak analiz etmek için bağlamsal, anlamsal ve dilsel pragmatik analiz yöntemlerini kullanmaktadır. Özellikle Abdullah Kahhor'un öykülerinden alınan edebi metin örneklerine dayanarak, bağlamsal ve durumsal faktörlerin etkisi altında örtük içeriğin oluşumu ve algılama mekanizmaları ortaya çıkarılmıştır. Çalışmanın sonuçları, dil birimlerinin pragmatik içeriğinin, iletişim kuranların arka plan bilgisi, çağrışımsal hayal gücü, konuşma deneyimi ve mantıksal sonuçları aracılığıyla oluştuğunu ve zenginleştiğini göstermektedir. Bağlam, konuşma durumu ve iletişimsel niyetin etkileşiminin, edebi söylemde ironi, gönderme, örtük değerlendirme ve iletişimsel etkinin ortaya çıkmasında önemli bir faktör olduğu belirlenmiştir. Pragmatik yaklaşımın, dil birimlerinin örtük içeriğini ve iletişimsel işlevini belirlemek için etkili bir metodolojik temel olduğu sonucuna varılmıştır.

References

1.Hakimov M. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. – Toshkent: Akademnashr, 2013. – 176 b.

2.Hakimov M. O‘zbek tilida matnning pragmatik talqini. – Toshkent: Fan, 2001.

3.Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995. – 232 b.

4.Mengliyev B. Tilshunoslik nazariyasining til amaliyotiga integratsiyasi [Elektron resurs]. – Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat boshqaruvi akademiyasi, 2021.

5.Nurmonov A. Tanlangan asarlar: I, II, III jildlar. – Toshkent: Akademnashr, 2012. – 3 jild.

6.Qahhor A. Anor: qissa va hikoyalar. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2012. – 200 b.

7.Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008. – 286 b.

8.Saidova Z. O‘zbek tilida presuppozitsiyaning ifodalanishi va pragmatik xususiyatlari. – Toshkent: Fan, 2019.

9.Xudoyberganova D. Matnning antroposentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2013. – 136 b.

10.Yo‘ldoshev M. Badiiy matnning lingvopoetik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2008. – 160 b.

Downloads

Published

2026-10-14

Conference Proceedings Volume

Section

Articles

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.