YAPON TILIDA は VA が PARTIKLLARINING FARQLI JIHATLARI: LINGVISTIK, PRAGMATIK VA SEMANTIK TAHLIL
Abstract
Yapon tili grammatik jihatdan dunyodagi eng murakkab va chuqur semantik tizimlardan biri hisoblanadi. Ayniqsa yapon tilidagi partikllar tilning sintaktik va pragmatik tuzilishida markaziy o‘rin egallaydi. Yapon tilida gapdagi so‘zlarning vazifasi asosan partikllar orqali belgilanadi. Shu sababli partikllarni tushunmasdan turib yapon tilidagi tabiiy nutqni to‘liq anglash qiyin hisoblanadi. Yapon tilida ko‘plab partikllar mavjud bo‘lsa-da, ular orasida eng murakkab, eng ko‘p muhokama qilinadigan va eng nozik ma’no farqlariga ega bo‘lgan partikllar は va が hisoblanadi.
Ko‘plab xorijiy o‘rganuvchilar ushbu ikki partikllarni oddiy “ega ko‘rsatkichi” deb tushunishga harakat qiladilar. Ammo aslida は va が nafaqat grammatik vazifani, balki gapning ichki semantik strukturasini, axborot oqimini, suhbatdagi urg‘uni va kommunikativ maqsadni ham belgilaydi. Shu sababli ushbu ikki partikllarning farqini tushunish yapon tilidagi tabiiy va ravon nutqni egallash uchun nihoyatda muhim hisoblanadi.
Yapon tilida bir xil gap turli partikl bilan aytilsa, uning grammatik mazmuni o‘xshash bo‘lishi mumkin, ammo pragmatik ma’nosi va tinglovchiga beradigan hissiy taassuroti butunlay o‘zgaradi. Bu holat yapon tilining faqat grammatik tizim emas, balki kontekst va kommunikativ niyatga asoslangan til ekanligini ko‘rsatadi.
Mazkur maqolada は va が partikllarining lingvistik mohiyati, grammatik vazifalari, pragmatik xususiyatlari, semantik farqlari, psixolingvistik jihatlari hamda yapon kommunikativ madaniyatidagi o‘rni keng va batafsil tahlil qilinadi.
Yapon tilida partikllarning umumiy o‘rni.
Yapon tili agglutinativ tillar guruhiga kiradi. Agglutinativ tillarda grammatik munosabatlar turli qo‘shimchalar va yordamchi birliklar orqali ifodalanadi. Yapon tilidagi partikllar aynan mana shu grammatik munosabatlarni ko‘rsatuvchi vositalardan biridir. Partikllar gapdagi: ega; to‘ldiruvchi; yo‘nalish; sabab; vosita; joy; mavzu; taqqoslash kabi munosabatlarni ifodalaydi. Ko‘plab tillarda so‘z tartibi juda muhim bo‘lsa, yapon tilida so‘zlarning vazifasini aynan partikllar belgilab beradi. Shu sababli yapon tilida gap tarkibini tushunishda partikl markaziy ahamiyat kasb etadi. Ammo は va が boshqa partikllardan bir jihati bilan keskin farq qiladi. Ular nafaqat grammatik rolni, balki gapdagi axborotning qanday taqsimlanishini ham boshqaradi. Shu sababli ushbu partikllar pragmatik jihatdan juda murakkab birliklar hisoblanadi.
References
1.Kuno, Susumu. The Structure of the Japanese Language.
2.Shibatani, Masayoshi. The Languages of Japan.
3.Tsujimura, Natsuko. An Introduction to Japanese Linguistics.
4.Martin, Samuel E. A Reference Grammar of Japanese.
5.Makino, Seiichi & Tsutsui, Michio. A Dictionary of Basic Japanese Grammar.
6.Hinds, John. Japanese: Descriptive Grammar.
7.Lambrecht, Knud. Information Structure and Sentence Form.
8.Yapon pragmatikasi va sintaksisi bo‘yicha ilmiy maqolalar va tadqiqotlar.