HARAKATLI O‘YINLAR ORQALI BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA ASOSIY HARAKAT KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH
Keywords:
asosiy harakat ko‘nikmalari, harakatli o‘yinlar, lokomotor harakatlar, manipulyativ harakatlar, harakat kompetentligi, o‘zgaruvchan mashq, boshlang‘ich sinf, pedagogik indikatorlar.Abstract
Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida asosiy harakat ko‘nikmalarini harakatli o‘yinlar orqali rivojlantirish masalasi nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tahlil ikki o‘lchovda olib boriladi: ko‘nikmaning harakat tarkibi va uning o‘yin sharoitida qo‘llanilishi. Harakat rivojlanishi, ko‘nikma va faollik o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik hamda ko‘nikmaga yo‘naltirilgan aralashuvlar bo‘yicha xorijiy tadqiqotlar rus tilidagi harakatli o‘yinlar metodikasi bilan qiyosiy umumlashtirildi. Ko‘nikma avvalo o‘zgaruvchan sharoitda qo‘llanganda mustahkamlanadi, ya’ni o‘yin mashqdan ustunlikka ega, degan qarash asoslanadi. Maqola so‘ngida ko‘nikma rivojlanishining pedagogik indikatorlari va empirik tekshiruv uchun gipotezalar taklif etiladi.
References
1.Arzieva, G. (2025). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining jismoniy sifatlarini rivojlantirishda harakatli o‘yinlar va quvnoq startlarning samaradorligi. Yosh olimlar, 3(58), 107–108. https://doi.org/10.5281/zenodo.18066021
2.Barnett, L. M., van Beurden, E., Morgan, P. J., Brooks, L. O., & Beard, J. R. (2009). Childhood motor skill proficiency as a predictor of adolescent physical activity. Journal of Adolescent Health, 44(3), 252–259. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2008.07.004
3.Gallahue, D. L., Ozmun, J. C., & Goodway, J. D. (2012). Understanding motor development: Infants, children, adolescents, adults (7th ed.). McGraw-Hill.
4.Harter, S. (1978). Effectance motivation reconsidered: Toward a developmental model. Human Development, 21(1), 34–64. https://doi.org/10.1159/000271574
5.Karimova, S. M. (2026). Boshlang‘ich sinf jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarida jamoaviy harakatli o‘yinlarni tashkil etish mezonlari. Zamin ilmiy tadqiqotlar jurnali, 2(9). https://phoenixpublication.net/index.php/ZAM/article/view/13828
6.Logan, S. W., Robinson, L. E., Wilson, A. E., & Lucas, W. A. (2012). Getting the fundamentals of movement: A meta-analysis of the effectiveness of motor skill interventions in children. Child: Care, Health and Development, 38(3), 305–315. https://doi.org/10.1111/j.1365-2214.2011.01307.x
7.Lubans, D. R., Morgan, P. J., Cliff, D. P., Barnett, L. M., & Okely, A. D. (2010). Fundamental movement skills in children and adolescents: Review of associated health benefits. Sports Medicine, 40(12), 1019–1035. https://doi.org/10.2165/11536850-000000000-00000
8.Mirjamolov, S. (2026). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida harakatli o‘yinlar orqali jismoniy sifatlarni rivojlantirish samaradorligi. Maktabgacha va maktab ta’limi, 4(2), 15–19. https://doi.org/10.5281/zenodo.18821100
9.Musurmonov, H. T., Nizomov, B. R., & Eshmurodov, A. H. (2024). Boshlang‘ich sinflarda harakatli o‘yinlardan foydalanish tajribasini o‘rganish. Golden Brain, 2(11), 151–155. https://doi.org/10.5281/zenodo.11180652
10.Pellegrini, A. D., & Smith, P. K. (1998). Physical activity play: The nature and function of a neglected aspect of play. Child Development, 69(3), 577–598. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1998.tb06226.x
11.Rustamov, A. A. (2026a). Elektron ta’lim platformalarida sun’iy intellektni integratsiyalash usullari. Buxoro xalqaro universiteti ilmiy axborotnomasi, 7(2), 321–326. https://doi.org/10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.d3c4b35e
12.Rustamov, A. A. (2026b). Raqamli ta’lim muhitida bo‘lajak o‘qituvchilarning axborot-kommunikativ kompetentligini rivojlantirish metodikasi. Buxoro xalqaro universiteti ilmiy axborotnomasi, 9(1), 448–453. https://doi.org/10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.35b7c947
13.Rustamov, A. A., & Jumayev, D. J. (2026). Oliy ta’limda adaptiv ta’lim tizimini sun’iy intellekt asosida ishlab chiqish. Buxoro xalqaro universiteti ilmiy axborotnomasi, 8(1), 106–111. https://doi.org/10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.3aabfaa4
14.Stodden, D. F., Goodway, J. D., Langendorfer, S. J., Roberton, M. A., Rudisill, M. E., Garcia, C., & Garcia, L. E. (2008). A developmental perspective on the role of motor skill competence in physical activity: An emergent relationship. Quest, 60(2), 290–306. https://doi.org/10.1080/00336297.2008.10483582
15.Выготский, Л. С. (1966). Игра и её роль в психическом развитии ребёнка. Вопросы психологии, (6), 62–76.
16.Жуков, М. Н. (2004). Подвижные игры: учебник для студентов педагогических вузов. Академия.
17.Лях, В. И. (2006). Координационные способности: диагностика и развитие. ТВТ Дивизион.
18.Степаненкова, Э. Я. (2006). Теория и методика физического воспитания и развития ребёнка. Академия.
19.Холодов, Ж. К., & Кузнецов, В. С. (2003). Теория и методика физического воспитания и спорта. Академия.
20.Эльконин, Д. Б. (1978). Психология игры. Педагогика.