TANAFFUS VA DARSDAN TASHQARI MASHG‘ULOTLARDA HARAKATLI O‘YINLAR: MAKTAB MUHITINING IMKONIYATLARI

Authors

  • Ruzikulov Obidjon Muxidinovich Buxoro xalqaro universiteti mustaqil tadqiqotchisi, Buxoro, O‘zbekiston

Keywords:

harakat faolligi, tanaffus, harakat tanaffuslari, darsdan tashqari mashg‘ulotlar, maktab muhiti, ijtimoiy-ekologik model, maydonni zonalashtirish, o‘yin yetakchilari.

Abstract

 Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining harakat faolligini oshirishda maktab muhitining imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tahlil uch makonda olib boriladi: darslar orasidagi tanaffus, umumta’lim darslari ichidagi qisqa harakat tanaffuslari va darsdan tashqari mashg‘ulotlar. Tanaffus davridagi faollik, tanaffusga qaratilgan aralashuvlar va sinf ichidagi harakat tanaffuslari bo‘yicha xorijiy tadqiqotlar ijtimoiy-ekologik model nuqtayi nazaridan umumlashtirildi. Maktab vaqtining eng katta, ammo eng kam boshqariladigan qismi aynan tanaffus ekani, shu sababli faollik zaxirasi ham shu yerda to‘planib qolgani asoslanadi. Maqola so‘ngida maydonni tashkil etishning pedagogik shartlari va empirik tekshiruv uchun gipotezalar taklif etiladi.

References

1.Arzieva, G. (2025). Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining jismoniy sifatlarini rivojlantirishda harakatli o‘yinlar va quvnoq startlarning samaradorligi. Yosh olimlar, 3(58), 107–108. https://doi.org/10.5281/zenodo.18066021

2.Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.

3.Dobbins, M., Husson, H., DeCorby, K., & LaRocca, R. L. (2013). School-based physical activity programs for promoting physical activity and fitness in children and adolescents aged 6 to 18. Cochrane Database of Systematic Reviews, (2), CD007651. https://doi.org/10.1002/14651858.CD007651.pub2

4.Erwin, H., Fedewa, A., Beighle, A., & Ahn, S. (2012). A quantitative review of physical activity, health, and learning outcomes associated with classroom-based physical activity interventions. Journal of Applied School Psychology, 28(1), 14–36. https://doi.org/10.1080/15377903.2012.643755

5.McKenzie, T. L., Marshall, S. J., Sallis, J. F., & Conway, T. L. (2000). Leisure-time physical activity in school environments: An observational study using SOPLAY. Preventive Medicine, 30(1), 70–77. https://doi.org/10.1006/pmed.1999.0591

6.McKenzie, T. L., Sallis, J. F., & Nader, P. R. (1992). SOFIT: System for Observing Fitness Instruction Time. Journal of Teaching in Physical Education, 11(2), 195–205. https://doi.org/10.1123/jtpe.11.2.195

7.Metcalf, B., Henley, W., & Wilkin, T. (2012). Effectiveness of intervention on physical activity of children: Systematic review and meta-analysis of controlled trials with objectively measured outcomes. BMJ, 345, e5888. https://doi.org/10.1136/bmj.e5888

8.Musurmonov, H. T., Nizomov, B. R., & Eshmurodov, A. H. (2024). Boshlang‘ich sinflarda harakatli o‘yinlardan foydalanish tajribasini o‘rganish. Golden Brain, 2(11), 151–155. https://doi.org/10.5281/zenodo.11180652

9.Naylor, P. J., Nettlefold, L., Race, D., Hoy, C., Ashe, M. C., Wharf Higgins, J., & McKay, H. A. (2015). Implementation of school based physical activity interventions: A systematic review. Preventive Medicine, 72, 95–115. https://doi.org/10.1016/j.ypmed.2014.12.034

10.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining "Sog‘lom turmush tarzini keng tatbiq etish va ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Farmoni. (2020, 30-oktabr). PF-6099-son. https://lex.uz/docs/5077667

11.Parrish, A.-M., Okely, A. D., Stanley, R. M., & Ridgers, N. D. (2013). The effect of school recess interventions on physical activity: A systematic review. Sports Medicine, 43(4), 287–299. https://doi.org/10.1007/s40279-013-0024-2

12.Ridgers, N. D., Stratton, G., & Fairclough, S. J. (2006). Physical activity levels of children during school playtime. Sports Medicine, 36(4), 359–371. https://doi.org/10.2165/00007256-200636040-00005

13.Rustamov, A. A. (2026a). Elektron ta’lim platformalarida sun’iy intellektni integratsiyalash usullari. Buxoro xalqaro universiteti ilmiy axborotnomasi, 7(2), 321–326. https://doi.org/10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.d3c4b35e

14.Rustamov, A. A. (2026b). Raqamli ta’lim muhitida bo‘lajak o‘qituvchilarning axborot-kommunikativ kompetentligini rivojlantirish metodikasi. Buxoro xalqaro universiteti ilmiy axborotnomasi, 9(1), 448–453. https://doi.org/10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.35b7c947

15.Rustamov, A. A., & Jumayev, D. J. (2026). Oliy ta’limda adaptiv ta’lim tizimini sun’iy intellekt asosida ishlab chiqish. Buxoro xalqaro universiteti ilmiy axborotnomasi, 8(1), 106–111. https://doi.org/10.67780/buxoro-xalqaro-universiteti-ilmiy-axborotnomasi.2026.3aabfaa4

16.Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68

17.Sallis, J. F., Owen, N., & Fisher, E. B. (2008). Ecological models of health behavior. In K. Glanz, B. K. Rimer, & K. Viswanath (Eds.), Health behavior and health education: Theory, research, and practice (4th ed., pp. 465–485). Jossey-Bass.

18.Vazou, S., Gavrilou, P., Mamalaki, E., Papanastasiou, A., & Sioumala, N. (2012). Does integrating physical activity in the elementary school classroom influence academic motivation? International Journal of Sport and Exercise Psychology, 10(4), 251–263. https://doi.org/10.1080/1612197X.2012.682368

19.Watson, A., Timperio, A., Brown, H., Best, K., & Hesketh, K. D. (2017). Effect of classroom-based physical activity interventions on academic and physical activity outcomes: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 14(1), 114. https://doi.org/10.1186/s12966-017-0569-9

20.Жуков, М. Н. (2004). Подвижные игры: учебник для студентов педагогических вузов. Академия.

21.Степаненкова, Э. Я. (2006). Теория и методика физического воспитания и развития ребёнка. Академия.

Downloads

Published

2026-06-30

Conference Proceedings Volume

Section

Articles

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.