XOLINERJIK DISFUNKTSIYA – SURUNKALI OBSTRUKTIV SINDROM VA YURAK-QON TOMIR KASALLIKLARI BILAN BIRGA BO‘LGAN BEMORLARDA KOGNITIV BUZILISHLAR MEXANIZMI
Keywords:
xolinerjik disfunktsiya, kognitiv buzilishlar, surunkali obstruktiv kasallik, yurak-qon tomir kasalliklari, neyroinflammatsiya, gipoksiya, avtonom disbalans, asetilxolin.Abstract
Surunkali obstruktiv kasallik (SO‘K) va yurak-qon tomir kasalliklari birga uchragan bemorlarda kognitiv buzilishlar tobora ko‘proq aniqlanmoqda. Gipoksiya, surunkali yallig‘lanish, endotelial disfunktsiya va avtonom disbalans miya faoliyatining sekinlashishi va kognitiv pasayishiga olib keladi. So‘nggi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, xolinerjik disfunktsiya bu tizimli patofiziologik o‘zgarishlar bilan miya kognitiv tarmoqlari o‘rtasida asosiy bog‘lovchi mexanizm hisoblanadi.Xolinerjik tizim e’tibor, xotira, ijro funksiyalari, neyrovaskulyar regulyatsiya va yallig‘lanish jarayonlarini modulyatsiya qilishda muhim rol o‘ynaydi. Surunkali gipoksiya, oksidlovchi stress, vaskulyar yetishmovchilik va neyroimmun faollik asetilxolin sintezi, retseptor sezgirligi va basal forebrain xolinerjik neyronlarining shikastlanishiga olib keladi. Shu bilan birga, vagus tonusining pasayishi xolinerjik antiyallig‘lanish yo‘lini zaiflashtiradi va surunkali neyroinflammatsiyani kuchaytiradi.Ushbu tezis xolinerjik disfunktsiyaning molekulyar, neyrofiziologik, vaskulyar va avtonom mexanizmlarini tahlil qiladi va terapiya yondashuvlarini – kislorod bilan ta’minlash, vaskulyar himoya, antiyallig‘lanish strategiyalari va xolinerjik qo‘llab-quvvatlashni – taqdim etadi.
References
1.Vestbo J. et al. Global strategy for COPD management. Am J Respir Crit Care Med. 2013.
2.Tzourio C. et al. Cardiovascular risk factors and dementia. Lancet Neurol. 2008.
3.Felker G.M. et al. Ischemic cardiomyopathy definition. J Am Coll Cardiol. 2002.
4.Yaffe K. et al. Chronic disease and cognitive decline. Neurology. 2014.
5.Dodd J.W. et al. Cognitive dysfunction in COPD. Am J Respir Crit Care Med. 2010.
6.Cleutjens F.A. et al. Cognitive impairment in COPD: review. Respir Med. 2014.
7.Benarroch E.E. The cholinergic system. Neurology. 2010.
8.Sarter M., Parikh V., Howe W.M. Phasic acetylcholine and attention. Nat Rev Neurosci. 2009.
9.Ballinger E.C. et al. Basal forebrain cholinergic circuits. Neuron. 2016.
10.Zhang H. et al. Hypoxia and brain injury. Brain Res. 2019.
… (va shunga o‘xshash 25 tagacha manbalarni kiritish mumkin)
Downloads
Published
Versions
- 2026-10-08 (2)
- 2026-03-04 (1)