ANTIKOAGULYANTLARNING QON IVISH TIZIMIGA FARMAKOLOGIK VA BIOKIMYOVIY TA’SIR MEXANIZMLARI
Keywords:
Maqsadi. Antikoagulyantlarning qon ivish tizimiga ta’sir mexanizmlarini farmakologik va biokimyoviy jihatdan tahlil qilish, ularning asosiy nishonlari, ta’sir nuqtalari hamda qon ivish kaskadining turli bosqichlaridagi o‘zgarishlarni o‘rganish.Abstract
Dolzarbligi. Qon ivish tizimi organizmda qon ketishini to‘xtatish va qon tomirlarining yaxlitligini saqlashda muhim fiziologik mexanizmlardan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, qon ivish jarayonining patologik faollashuvi tromb hosil bo‘lishiga olib kelib, miokard infarkti, ishemik insult, venoz tromboemboliya va boshqa og‘ir yurak-qon tomir asoratlari rivojlanish xavfini oshiradi. Ushbu holatlarda antikoagulyant preparatlardan foydalanish trombozning oldini olish va davolashning muhim farmakoterapevtik yo‘nalishlaridan biridir. Antikoagulyantlar qon ivish kaskadining turli bosqichlariga ta’sir ko‘rsatib, trombin hosil bo‘lishini yoki uning faolligini kamaytiradi. Geparin va uning hosilalari asosan antitrombin faolligini kuchaytirish orqali IIa va Xa kabi ivish omillarining faolligini susaytirsa, to‘g‘ridan-to‘g‘ri og‘iz orqali qabul qilinadigan antikoagulyantlar (DOAC) Xa omili yoki trombinni bevosita bloklaydi. Varfarin esa vitamin K ga bog‘liq ivish omillarining jigarda sintezlanishini kamaytirish orqali antikoagulyant ta’sir ko‘rsatadi. Antikoagulyantlarning ta’sir mexanizmlarini farmakologik va biokimyoviy jihatdan o‘rganish ularning klinik samaradorligi, xavfsizligi, dori vositalari bilan o‘zaro ta’siri hamda qon ketish kabi nojo‘ya ta’sirlarini tushunish uchun muhimdir. Shu sababli ushbu preparatlarning qon ivish kaskadiga ta’sirini kompleks o‘rganish zamonaviy farmakologiya va biokimyoning dolzarb yo‘nalishlaridan biridir.