O‘ZLESHMA ARTIONIMLARNING MOSLASHUV TIPLARI VA NOM VARIANTLARINI ME’YORLASHTIRISH
Keywords:
Kalit so‘zlar: Artionim, o‘zlashma nom, lingvistik moslashuv (adaptatsiya), fonetik-grafik moslashuv, leksik-semantik kalkalash, variantdorlik, ortografik me’yorlashtirish, lingvomadaniy kod.Abstract
KIRISH. Dunyo tasviriy san’ati, haykaltaroshlik, me’morchilik va jahon madaniyati durdonalari hisoblangan asar nomlarining (artionimlarning) milliy til muhitiga kirib kelishi va unga moslashuvi (adaptatsiyasi) onomastika hamda me’yoriy tilshunoslikning eng murakkab muammolaridan biridir. Tasviriy va amaliy san’at asarlari nomlari (artionimlar) nafaqat estetik-aksiyologik obyekt belgisidir, balki jahon hamjamiyati bilan madaniy muloqot va axborot almashinuvining muhim lingvistik vositasi bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbek tili lug‘at tarkibi va nomshunoslik amaliyotida jahon san’atshunosligi terminologiyasi va artionimlarining o‘zlashuvi, asosan, vositachi tildan (rus tili) hamda qisman bevosita asl tillardan (italyan, fransuz, nemis, ingliz va boshqa tillar) transliteratsiya, transkripsiya yoki leksik-semantik tarjima orqali amalga oshib kelgan. Biroq o‘zbek tili amaliyotida o‘zlashma artionimlarni qo‘llashda jiddiy haddan tashqari variantdorlik (polivariantlik), kalkalashdagi noaniqliklar, tarjimadagi semantik uzilishlar hamda fonetik-grafik g‘izillashuvlar kuzatiladi.
References
1.O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi ilmiy nashrlari va onomastika tadqiqotlari.
2.Filologiya fanlari doktori (DSc) ilmiy darajasini beruvchi DSc.03/2026.10.06.Fil.06.06 raqamli ilmiy kengash dissertatsiyasi materiallari (81 ta o‘zlashma artionim empirik tahlili).
3.O‘zbek tili imlo qoidalari, izohli lug‘atlar va tarjimashunoslik bo‘yicha nazariy-amaliy manbalar.
4.Dunyo san’atshunosligi hamda aksiyologik onomastika yo‘nalishidagi akademik tadqiqotlar.