ERASMUS ROTTERDAMSKIY VA NAVOIY ASARLARIDA INSONPARVARLIK G‘OYALARI
Keywords:
insonparvarlik, Erasmus Rotterdamskiy, Alisher Navoiy, Uyg'onish davri, qiyosiy adabiyotshunoslik, axloqiy falsafa, adolat, ta'lim, ma'naviy kamolot, klassik adabiyotAbstract
Ushbu maqola Evropa Uyg'onish davrining yetakchi mutafakkiri Erasmus Rotterdamskiy (1469–1536) va O'rta Osiyo klassik adabiyotining buyuk namoyandasi Alisher Navoiy (1441–1501) asarlarida aks etgan insonparvarlik g'oyalarini qiyosiy tahlil qilishga bag'ishlangan. Tadqiqot ikki mutafakkirning biografiyasi, asosiy asarlari va falsafiy qarashlarini bir-biriga qiyoslash orqali insonparvarlik tushunchasining turli sivilizatsiyalardagi namoyon bo'lish shakllarini ochib berishga harakat qiladi. Erasmus o'zining "Aqlning maqtovi" (In Praise of Folly, 1511), "Xristian askarining qo'llanmasi" (Enchiridion, 1503) va "Xristian shahzodaning tarbiyasi" (Institutio principis Christiani, 1516) asarlarida insonni ma'naviy erkinlik, ta'lim va axloqiy kamolot prizmasi orqali ko'rib chiqadi. Navoiy esa o'zining "Xamsa" dostonlari, "Mahbub ul-qulub" va "Xazoin ul-maoniy" devoni orqali adolat, mehr-oqibat, ilm va insoniy qadr-qimmat kabi universal qadriyatlarni targ'ib etadi. Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, ijtimoiy-siyosiy sharoit va diniy an'analar farqi bo'lishiga qaramay, ikkala mutafakkir ham insonni markaziy axloqiy subekt sifatida ko'rib, uning aqliy va ma'naviy rivojlanishini ulug'laydi. Bu esa insonparvarlikning G'arb va Sharq madaniyatlarida universal mohiyatini tasdiqlaydi.
References
1.Erasmus, D. (2015). The Praise of Folly. Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400866083
2.Rummel, E. (2017). Desiderius Erasmus. In E. N. Zalta (Ed.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy. https://doi.org/10.1163/2468-7715_ber_COM_034783
3.Sencan, S. (2025). Renaissance humanism and Martin Luther: The birth of nation-states. Dialog, 62(3), 1–18. https://doi.org/10.1111/dial.12870
4.Shakirova, H. Sh. (2022). Study of Navoi's 'Khamsa' and its manuscripts. American Journal of Philological Sciences, 2(09), 5–11. https://doi.org/10.37547/ajps/Volume02Issue09-02
5.Makhmudova, N. R. (2026). Anthropocentric paradigms in the 'Khamsa' of Nizami Ganjavi and Alisher Navoi: A comparative-typological study. International Multidisciplinary Journal for Research & Development, 13(02), 841–843. https://www.ijmrd.in/index.php/imjrd/article/view/5208
6.Eshanova, Z. K. (2021). The poetics of munojots in the epic of 'Saddi Iskandariy'. American Journal of Social Science and Education Innovations, 3(05), 490–495. https://doi.org/10.37547/tajssei/volume03issue05-86
7.Issues of morality and public administration in the socio-philosophical views of Alisher Navoi. (2026). American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education, 4(2), 332–334. https://grnjournal.us/index.php/STEM/article/view/9168
8.Important features of human and humanitarian ideas in the humanistic views of Alisher Navoi. (2025). Excellencia: International Multi-disciplinary Journal of Education. https://www.multijournals.org/index.php/excellencia-imje/article/view/3494
9.Reconceptualizing the pedagogical significance of Alisher Navoi's heritage in educating the young generation. (2026). International Multidisciplinary Journal for Research & Development. https://www.ijmrd.in/index.php/imjrd/article/view/4999
10.Alisher Navoiy and his contribution to Uzbek literature. (2025). International Conference on Linguistics, Literature and Translation (London). https://doi.org/10.5281/zenodo.15003076
11.Navai's creative influence: Literature of the Turkish peoples and his place in world culture. (2026). European Journal of Innovation in Nonformal Education. https://inovatus.es/index.php/ejine/article/view/6937
12.Sharifa, U. (2026). The cultural and literary world of Alisher Navoi in the context of Yevgeniy Bertels' monograph. International Journal of Innovative Education, 5(1). https://journals.researchparks.org/index.php/IJIE/article/view/5535
13.Tracy, J. D. (1987). Erasmus: The Growth of a Mind. Librairie Droz. https://doi.org/10.2307/j.ctv12pnshm
14.Rustamov O. Features of German and Russian word formation: basic models and terms //SCOPE ACADEMIC HOUSE B&M PUBLISHING. – 2019. – С. 65.
15.Rustamov, Orifjоn. "Features of German and Russian word formation: basic models and terms." SCOPE ACADEMIC HOUSE B&M PUBLISHING (2019): 65.
16.Rustamov, O. (2019). Features of German and Russian word formation: basic models and terms. SCOPE ACADEMIC HOUSE B&M PUBLISHING, 65
17.Маматқулова, Х. А. (2022). Этномаданий Маъноларнинг Бадиий Матнда Ифодаси. Kresna Social Science and Humanities Research, 4, 30-33.
18.Sattorova, G. (2020). Features fantasy Kenzaburo Oe. Результаты научных исследований в условиях пандемии (COVID-19), 1(03), 57-60.