QANDLI DIABET: ERTA DIAGNOSTIKA VA PROFILAKTIKA USULLARI
Keywords:
Qandli diabet, 2-toifa diabet, erta diagnostika, profilaktika, glyukoza, insulin, HbA1c, sog‘lom turmush tarzi, giperglikemiya, xavf omillari.Abstract
Qandli diabet — bu surunkali metabolik kasallik bo‘lib, organizmda insulin yetishmovchiligi yoki uning ta’siriga nisbatan rezistentlik natijasida qonda glyukoza miqdorining oshib ketishi bilan tavsiflanadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, diabet kasalligi butun dunyoda keng tarqalgan va yurak-qon tomir, buyrak, ko‘rish hamda asab tizimi asoratlariga olib kelishi mumkin. Ayniqsa, 2-toifa qandli diabet yashirin kechishi sababli erta bosqichda aniqlash muhim ahamiyatga ega. Erta diagnostika usullariga och qoringa qondagi glyukoza miqdorini aniqlash, glyukozaga tolerantlik testi hamda glikozillangan gemoglobin (HbA1c) ko‘rsatkichini baholash kiradi. Xavf guruhiga kiruvchi shaxslar — ortiqcha vaznli insonlar, kamharakat turmush tarzini olib boruvchilar va irsiy moyilligi mavjud bo‘lganlar muntazam tibbiy ko‘rikdan o‘tishlari lozim. Profilaktika choralariga sog‘lom ovqatlanish, jismoniy faollikni oshirish, tana vaznini nazorat qilish va zararli odatlardan voz kechish kiradi. Shunday qilib, qandli diabetni erta aniqlash va profilaktika qilish kasallikning og‘ir asoratlarini kamaytirish hamda bemorlarning hayot sifatini yaxshilashda muhim omil hisoblanadi.
References
1.World Health Organization. Global report on diabetes. Geneva: WHO; 2016.
2.International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 10-nashr. Brussels: IDF; 2021.
3.American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes—2023. Diabetes Care. 2023;46(Suppl.1):S1–S291.
4.Alberti KGMM, Zimmet P. Definition, diagnosis and classification of diabetes mellitus and its complications. Part 1: Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Geneva: WHO; 1999.
5.International Expert Committee. International Expert Committee report on the role of the A1C assay in the diagnosis of diabetes. Diabetes Care. 2009;32(7):1327–1334.
6.Endocrinology: Adult and Pediatric. 7-nashr. Philadelphia: Elsevier Saunders; 2016.
7.O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. Qandli diabetni diagnostika va davolash bo‘yicha klinik protokollar. Toshkent; so‘nggi nashr.