O‘ZBEKISTONDA NOGIRONLAR UCHUN MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISHNING TARIXIY VA INSTITUTSIONAL ASOSLARI

Authors

  • Narziyev Rustambek Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti “O‘zbekiston tarixi” kafedrasi III bosqich tayanch doktoranti

Keywords:

Kalit so‘zlar: nogironlik, maktabgacha ta’lim, inklyuziv ta’lim, O‘zbekiston, institutsional islohotlar, maxsus ta’lim, tarixiy taraqqiyot, erta rivojlanish

Abstract

Annotatsiya. Ushbu maqolada O‘zbekistonda nogironligi bo‘lgan bolalar uchun maktabgacha ta’lim tizimini takomillashtirishning tarixiy va institutsional asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqotda sovet davridan boshlab mustaqillik yillarigacha bo‘lgan davrda maxsus ta’lim va maktabgacha ta’limning shakllanishi, ularning boshqaruv modeli va amaliy mexanizmlari ko‘rib chiqildi. Shuningdek, inklyuziv ta’lim tamoyillarining maktabgacha ta’limga kirib kelishi, normativ-huquqiy bazaning yangilanishi hamda institutsional islohotlarning mazmuni ochib berildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda segregatsiyaga asoslangan yondashuvdan inklyuziv modelga o‘tish bosqichma-bosqich kechmoqda. Bunda asosiy to‘siqlar sifatida kadrlar tayyorgarligi, erta diagnostika, infratuzilma, oilalar bilan ishlash va hududlar o‘rtasidagi tafovutlar ajralib turadi. Maqolada xalqaro tajriba bilan qiyos asosida tizimni takomillashtirishning ustuvor yo‘nalishlari taklif etiladi.

References

1.Agbenyega J. S., Klibthong S. Assessing Thai early childhood teachers' knowledge of inclusive education // International Journal of Inclusive Education. 2014. Vol. 18, No. 12. P. 1247–1261. DOI: 10.1080/13603116.2014.886306.

2.Duraku Z. H., Jahiu G., Likaj Shllaku E. Albanian Preschool Personnel’s Perceived Obstacles to Implementing Effective Inclusive Education // Frontiers in Education. 2021. Vol. 6. Article 645254. DOI: 10.3389/feduc.2021.645254.

3.Eilers N. Critical Disability Studies and ‘Inclusive’ Early Childhood Education: The Ongoing Divide // Journal of Disability Studies in Education. 2020. Vol. 1, No. 1–2. P. 64–89. DOI: 10.1163/25888803-00101004.

4.Hirpa D. A. Exclusion of children with disabilities from early childhood education: Including approaches of social exclusion // Cogent Education. 2021. Vol. 8, No. 1. DOI: 10.1080/2331186X.2021.1952824.

5.Lee F. L. M., Yeung A. S., Barker K. Teacher Perceptions of Factors for Successful Inclusive Early Childhood Education in Hong Kong // Australasian Journal of Special Education. 2015. Vol. 39, No. 2. P. 97–112. DOI: 10.1017/jse.2015.3.

6.Lee F. L. M., Yeung A. S., Tracey D. Inclusion of Children With Special Needs in Early Childhood Education // Topics in Early Childhood Special Education. 2015. Vol. 35, No. 2. P. 79–88. DOI: 10.1177/0271121414566014.

7.Rasmukhamedova F., Yusupova Y., Muratova N. Inclusive Education in Central Asia: The Case of Uzbekistan: Rights vs Opportunities // International Journal of Media and Communication Culture. 2024. No. 6. DOI: 10.62499/ijmcc.vi6.70.

8.Spires M., CohenMiller A. Accessibility in Central Asia // IFLA Journal. 2018. Vol. 44, No. 1. P. 35–43. DOI: 10.1177/0340035217751960.

9.Zabeli N., Gjelaj M. Preschool teacher’s awareness, attitudes and challenges towards inclusive early childhood education: A qualitative study // Cogent Education. 2020. Vol. 7, No. 1. DOI: 10.1080/2331186X.2020.1791560.

10.Haider H. Internationalisation of Education: Focus on Central Asia and Eastern Neighbourhood. Brighton: Institute of Development Studies, 2024. DOI: 10.19088/K4DD.2024.012.

11.O‘zbekiston Respublikasi. Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida: Qonun. Toshkent, 2019.

12.O‘zbekiston Respublikasi. Ta’lim to‘g‘risida: Qonun. Toshkent, 2020.

13.O‘zbekiston Respublikasi. Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida: Qonun. Toshkent, 2020.

14.UNESCO. Global Education Monitoring Report 2020: Inclusion and Education: All Means All. Paris: UNESCO, 2020.

15.UNESCO. Reimagining Our Futures Together: A New Social Contract for Education. Paris: UNESCO, 2021.

16.UNICEF. Seen, Counted, Included: Using Data to Shed Light on the Well-Being of Children with Disabilities. New York: UNICEF, 2021.

17.United Nations. Convention on the Rights of Persons with Disabilities. New York: UN, 2006.

18.United Nations. Convention on the Rights of the Child. New York: UN, 1989.

19.World Health Organization. International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). Geneva: WHO, 2001.

World Bank. Inclusive Education for Children with Disabilities: From Commitment to Action. Washington, DC: World Bank, 2022.

Downloads

Published

2026-10-27

Conference Proceedings Volume

Section

Articles

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.