ERTA YOSHDAGI BOLALARDA MAXSUS TA’LIM EHTIYOJLARINI ANIQLASHNING PSIXOLOGIK-DIAGNOSTIK MEZONLARI
Keywords:
erta yoshdagi bolalar, maxsus ta’lim ehtiyojlari, psixologik diagnostika, inklyuziv ta’lim, rivojlanish mezonlari, erta aralashuv, diagnostik muammolar.Abstract
Ushbu maqola erta yoshdagi bolalarda (0-6 yosh) maxsus ta’lim ehtiyojlarini (MTE) o‘z vaqtida va to‘g‘ri aniqlashning psixologik-diagnostik mezonlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Erta diagnostika uzluksiz inklyuziv ta’limning muvaffaqiyati uchun asosiy shart hisoblanadi. Tadqiqotda rivojlanishning asosiy sohalaridagi (kognitiv, nutq, ijtimoiy-emosional va motor) me’yoriy va patologik og‘ishlarni farqlashning xalqaro standartlari va amaliy uslublari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, maqolada O‘zbekiston sharoitida MTEni aniqlash jarayonida uchraydigan asosiy muammolar (mutaxassislar yetishmasligi, diagnostik vositalarning mahalliy sharoitga moslashtirilmagani, ota-onalarning xabardorligi pastligi va idoralararo hamkorlikning zaifligi) ochib berilgan. Xulosa qilib aytganda, mamlakatda erta aralashuv tizimini takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
References
1.Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
2.Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
3.Bruner, J. S. (1996). The Culture of Education. Harvard University Press.
4.Piaget, J. (1952). The origins of intelligence in children. International Universities Press.
5.Shonkoff, J. P., & Phillips, D. A. (Eds.). (2000). From neurons to neighborhoods: The science of early childhood development. National Academy Press.
6.Slater, T. (2018). Inclusion: A sociological and psychological perspective. European Journal of Special Needs Education, 33(4), 512–525.
7.Friend, M. (2018). Special education: Contemporary perspectives for school professionals. Pearson Education.
8.Squires, J., Bricker, D., & Potter, L. (2009). Ages & Stages Questionnaires (ASQ): A parent-completed child monitoring system. Paul H. Brookes Publishing Co.
9.Sparrow, S. S., Cicchetti, D. V., & Balla, D. A. (2016). Vineland Adaptive Behavior Scales (Vineland-3). NCS Pearson.
10.Davletshin, A. M. (2019). Inklyuziv ta’lim nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: Fan va texnologiyalar nashriyoti.
11.Qayumova, N. R. (2020). Maxsus pedagogik yordamga muhtoj bolalarni erta aniqlashning pedagogik-psixologik muammolari. Maktabgacha ta’lim jurnali, 3(1), 45–51.
12.O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. (2020). Maktabgacha ta’lim muassasalarida inklyuziv ta’limni tashkil etish bo‘yicha nizom. (2020 yil 12 avgustdagi 480-son)
13.Shakirova, S. M. (2022). O‘zbekistonda maxsus ta’lim ehtiyojli bolalarni erta aniqlash tizimining rivojlanish tendensiyalari. Pedagogik mahorat ilmiy-nazariy jurnali, 4(6), 112–119.