ARAB XALIFALIGINING VUJUDGA KELISHI VA ISLOM DININING SIYOSIY KUCHGA AYLANISH JARAYONI
Keywords:
Arab xalifaligi, islom, siyosiy islom, xilofat, Umaviylar, Abbosiylar, Xulafoi Roshidin, din va davlat, VII asr.Abstract
Ushbu maqolada Arab xalifaligining shakllanish tarixi va islom dinining nafaqat ma’naviy, balki siyosiy kuch sifatida rivojlanish jarayoni tahlil etiladi. Tadqiqot VII–VIII asrlarga oid tarixiy manbalarga, arab xalifaligining institutsional tuzilishiga va islom aqidalarining davlat boshqaruviga ta’siriga bag‘ishlangan ilmiy adabiyotlar asosida olib borilgan. Maqolada xilofat tizimining paydo bo‘lishi, Natijada islom dinining dastlabki bosqichdanoq siyosiy va huquqiy tizim bilan chambarchas bog‘liq holda rivojlanganligi, xalifalik instituti esa ushbu uyg‘unlikning institutsional ifodasi ekanligi isbotlanadi.
References
1.Esposito J. L. Islam: The Straight Path. — New York: Oxford University Press, 2016. — 312 b.
2.Hodgson M. G. S. The Venture of Islam: Conscience and History in a World Civilization. Vol. 1. — Chicago: University of Chicago Press, 1974. — 532 b.
3.Bartold V. V. Raboty po istorii islama i arabskogo xalifata. — Moskva: Nauka, 1966. — 784 b.
4.Crone P., Hinds M. God's Caliph: Religious Authority in the First Centuries of Islam. — Cambridge: Cambridge University Press, 1986. — 160 b.
5.Xaliqov A. A. Islom va siyosat: tarixiy va nazariy tahlil. — Toshkent: Fan, 2009. — 248 b.
6.Ibn Xaldun. Muqaddima / tarj. F. Rosenthal. — Princeton: Princeton University Press, 1967. — 480 b.
7.Lewis B. The Political Language of Islam. — Chicago: University of Chicago Press, 1988. — 168 b.
8.Sulaymonova F. T. Markaziy Osiyo va islom: tarix va zamonaviylik. — Toshkent: O‘zbekiston, 2003. — 296 b.
9.Kamolov Sh. S. Arab fathlarining Movarounnaxrga ta’siri. // O‘zbekiston tarixi. — 2011. — № 2. — B. 14–27.
10.Lapidus I. M. A History of Islamic Societies. — Cambridge: Cambridge University Press, 2002. — 986 b.
11.Мавлонов, А. А. (2024). ТИЛ МАСАЛАСИ–МАЪНАВИЙ МУСТАҚИЛЛИКНИНГ АСОСИЙ ШАРТИ СИФАТИДА. Вестник магистратуры, (6-1 (153)), 42-46.
12.Мавлонов, А. А., & Раҳимжонова, И. (2023). ЎРТА ОСИЁГА ФОТОГРАФИЯНИНГ КИРИБ КЕЛИШИ ТАРИХИ. Вестник магистратуры, (5-3 (140)), 44-45.
13.Мавлонов, А. А., & Абдулҳафизов, М. (2023). ФИҚҲ ЁКИ ИСЛОМ ҚОНУНШУНОСЛИГИНИНГ ВУЖУДГА КЕЛИШ ТАРИХИ. Вестник магистратуры, 46.
14.Kudratkhodja, S., Alptekin, M. Y., Altinboyev, N., Pulatova, D., Mavlonov, A., & Aripov, M. (2026). DISAPPEARING WEDDING RITES OF PASSAGE IN UZBEKISTAN: MODERNIZATION AND FUNCTIONALIST PERSPECTIVES.
15.Anvarxanovich, M. A., & Safoxon, M. (2023). QADIMGI DUNYO TARIXIDA O’RTA OSIYO XALQLARINING MILLIY ISTIQLOL OZODLIK HARAKATLARI. Вестник магистратуры, (5-3 (140)), 42-43.
16.Mavlanov, A., & Mirzohidov, S. (2024). THE CULT OF WATER IN THE ANCIENT BELIEFS OF THE UZBEKS OF THE FERGANA VALLEY. Science and innovation, 3(C1), 5-7.
17.Mavlonov, A., & Mirzohidov, S. (2024). USE OF INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN HISTORY TEACHING METHODOLOGY. Science and innovation, 3(B8), 26-28.
18.Mavlonov, A., & Mirzohidov, S. Uzbek Cultural Heritage: Preserving Traditional Songs Importance AND Methods. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 12(8), 20-26.
19.Mavlonov, A. (2021, June). WATER CULT IN ANCIENT RELIGIOUS BELIEFS (Based on materials from the Fergana Valley). In Конференции.
20.Mavlonov, A. A. U., Ortqiova, K. I., & Ortiqov, O. I. (2026). HISTORICAL ANALYSIS OF THE LIFE AND ACTIVITY OF INOMJON XIDIRALIYEV. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (5), 45-50.
21.Mavlonov, A., & Mirzohidov, S. (2024). O’ZBEK AYOLLARINING JAMIYATDA O’Z O’RINLARINI TOPISHI–KELAJAK AVLODNING POYDEVORIDIR. Вестник магистратуры, (6-1 (153)), 3-6.
22.Niyozov, J. (2026, January). DEVELOPING HISTORICAL THINKING OF PRE-SERVICE HISTORY TEACHERS THROUGH MUSEUM PEDAGOGY. In International Conference on Science, Education & Law (Vol. 2, No. 1, pp. 4-7).
23.Niyozov, J. (2026, February). DEVELOPING THE AXIOLOGICAL COMPONENT OF HISTORICAL THINKING IN PRE-SERVICE HISTORY TEACHERS BASED ON MUSEUM PEDAGOGY. In International Conference on Culture & History (Vol. 2, No. 2, pp. 8-12).
24.Niyozov, J. (2026, February). MUSEUM PEDAGOGY AS A TOOL FOR DEVELOPING SOURCE-CRITICAL AND INTERPRETATIVE SKILLS IN PRE-SERVICE HISTORY TEACHERS. In International Conference on Social Sciences & Humanities (Vol. 2, No. 2, pp. 11-15).
25.Niyozov, J. (2026, January). DEVELOPING HISTORICAL THINKING THROUGH THE INTEGRATION OF MUSEUM PEDAGOGY AND INFORMATION TECHNOLOGIES. In International Conference on Arts, Society & Humanities (Vol. 2, No. 1, pp. 24-27).
26.Niyozov, J. Educational Potential OF Museum Pedagogy AND Criteria for Its Application in Developing Historical Thinking OF Pre-Service History Teachers. Maktabgacha va Maktab Ta’limi Jurnali, 676773.
27.Niyozov, J. Bo ‘lajak Tarix O ‘qituvchilarini Muzey Pedagogikasi Vositasi Orqali Tarixiy Tafakkurini Rivojlantirishning Modeli. Maktabgacha va Maktab Ta’limi Jurnali, 675308.
28.Niyozov, J. J. U. (2026). THE ROLE OF MUSEUM PEDAGOGY IN ENHANCING HISTORICAL THINKING AMONG FUTURE HISTORY TEACHERS. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (5), 161-169.
29.Саримсоков, А. А. (2010). Календарные обряды узбеков (на основе материалов Ферганской долины).
30.Арифханова, З. Х., Абашин, С. Н., & Алимова, Д. А. (2011). Узбеки.
31.Саримсоцов, А. А. (2011). Узбекларнинг таквимий маросимлари (Фаргона водийси материаллари асосида). Тошкент: Yangi Nashr.
32.Саримсоков, А. А. (2020). Традиционные календарные взгляды узбеков. Ученый XXI века, (1 (60)), 24-29.
33.Sarimsokov, A. A. (2020). Uzbek views on the calendar of the year.
34.Sarimsokov, A. A. (2022). IMAGINATIONS OF UZBEK PEOPLE RELATED TO" GOOD" AND" BAD" TIME. Asian Journal of Multidimensional Research, 11(8), 66-69.
35.Саримсоков, А. А. (2024). The ritual of “qoʻsh chiqarish” among Uzbeks and its territorial features (on the example of the Fergana Valley). Историческая этнология, 9(2), 214-223.
36.Sarimsokov, A. A. (2024). Navruz: Customs and Ceremonies. Central Asian Journal of Social Sciences and History, 5(2), 14-20.
37.Abdiraximovich, S. A. (2024). O ‘RTA ASRLAR TARIXINI DAVRLASHTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR (Osiyo va Afrika mamlakatlari misolida). UBS Scientific Bulletin, (4), 3-11.
38.Abdiraximovich, S. A. (2024). JAHON TARIXI (Osiyo va Afrika mamlakatlarining o'rta asrlar tarixi). [Darslik]. ISBN: 978-9910-662-80-5
39.Abdiraximovich, S. A. (2025, August). NAMANGAN VILOYATI QORAQALPOQLARIDA HUNARMANDCHILIK AN'ANALARI. In Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus (Vol. 1, No. 1, pp. 135-139).
40.Abdiraximovich, S. A. (2025, August). O ‘ZBEKLARNING TAQVIMIY MAROSIMLARI: BAHORIY SAYILLAR. In Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus (Vol. 1, No. 1, pp. 152-156).
41.Abdiraximovich, S. A., & Tursunpulotovich, M. M. (2025, September). O ʻZBEKISTON ВА KOREYA RESPUBLIKASI MUNOSABATLARI YANGI BOSQICHDA (NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA). In Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus (Vol. 1, No. 2, pp. 369
42.Sarimsokov, A. (2025). O ‘ZBEKLAR TAQVIMIY MAROSIMLARINING ARXEOLOGIK MANBALARDA AKS ETISHI. Muarrix, 1(3).
43.Abdiraximovich, S. A. (2026) REFLECTIONS OF UZBEK PEOPLE’S CALENDAR RITUALS IN ARCHAEOLOGICAL SOURCES. “PEDAGOGS” international research journal ISSN: 2181-3027_SJIF: 5.449
44.Egamberdiyev, B. (2026). O ‘ZBEKISTONDA MAHALLIY ODATLAR VA MAROSIMLARNING SHAKLLANISHI VA ULARNING FALSAFIY-TARIXIY MOHIYATI. Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук Actual Problems of Humanities and Social Sciences., 6(1), 75-82.
45.Baxodir o’g’li, E. B. (2025, December). OʻZBEK XALQINING AN’ANAVIY MAROSIM VA URF-ODATLARINING TARIXIY ASOSLARI VA RIVOJLANISH FALSAFIY TAHLILI (QADIMGI DAVR, ISLOM DAVRI MISOLIDA). In Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus (Vol. 1, No. 1, pp. 20-24).
46.Egamberdiyev, B. B. O. (2026). THE PHILOSOPHICAL ROLE OF CUSTOMS AND RITUALS IN SOCIAL LIFE AND THE MAHALLA SYSTEM IN UZBEKISTAN. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (5), 29-36.
47.Rahimberdiyev, S. (2026). KOREYA RESPUBLIKASIDA O ‘ZBEK MIGRANTLARINING MADANIY IDENTIFIKATSIYASI: TRANSMILLIY JARAYON VA KUNDALIK HAYOT DINAMIKASI. Universal xalqaro ilmiy jurnal, 3(3.1), 434-440.
48.Bekmurоd о’g’li, R. S. (2025, December). KОREYАDАGI О ‘ZBEKISTОNLIK MEHNАT MIGRАNTLАRINING IJTIMОIY HОLАTI VА MАDАNIY IDENTIFIKАTSIYА JАRАYОNLАRI. In Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus (Vol. 1, No. 1, pp. 108-111).
49.Rahimberdiyev, S. (2025). Socio-Cultural Adaptation of Uzbek Students in Korea. Muarrix, 1(3).
50.Rahimberdiyev, S. B. U. (2026). THE FORMATION AND TRANSFORMATION OF CULTURAL SELF-IDENTIFICATION AMONG LABOUR MIGRANTS. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (5), 122-128.
51.Yusupov, D. S. O. (2021). The stages of creation smart clothing and electronic garments. Science and Education, 2(4), 163-165.
52.Yusupov, D., & Usanova, G. (2026). POSSIBILITIES OF USING CARBON FIBER AND HEAT-RETAINING MATERIALS IN SMART CLOTHING. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (5), 175-184.
53.Bobojonova, D. B. Q., Usanova, G. I. Q., Yusupov, D. S. U., & Tashpulatov, S. S. (2026). THE RELEVANCE OF CHILDREN’S CLOTHING DESIGN: ENVIRONMENTAL ISSUES AND TRANSFORMABLE SOLUTIONS. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (5), 37-42.
54.Yusupov, D. (2026). SMART CLOTHING IS THE FUTURE. European Review of Contemporary Arts and Humanities, 2(6), 119-124.
55.Gulbaxor, M., & Bahodir, S. (2025). TIL O ‘RGANISHDA CHATGPT, TARJIMA TIZIMLARI VA ULARNING SAMARADORLIGI. TADQIQOTLAR, 76(3), 17-21.
56.Muzaffar, G., & Bahodir, S. (2025). INSON ORGANIZMIDA UCHRAYDIGAN ICHKI KASALIKLAR. TADQIQOTLAR, 76(2), 71-74.
57.Bakhodir, S., & Dilshoda, R. (2025). EASTERN THINKERS OF THE ERA OF THE FIRST RENAISSANCE. Global Science Review, 8(1), 682-687.
58.Zebo, N., & Bahodir, S. (2025). O ‘RTA ASRLARDA ANGLIYA (V-XV ASRLAR). Global Science Review, 11(1), 85-90.
59.Шамсиддинов, Б., & Гуламов, М. (2023). ЛОГИЧЕСКИЕ СООТНОШЕНИЯ ФИЛОСОФИИ С ЛИТЕРАТУРОЙ. Oriental Art and Culture, 4(3), 332-335.
60.Shamsiddinov, B. J., & Jakbaraliyva, Z. (2022). Scientific and Empirical Relations of Philosophy and Literature. Spanish Journal of Innovation and Integrity, 7, 70-73.
61.Abdullaev, U. B., & Shamshiddinov, B. (2024). O ‘RTA ASRLAR YOZMA MANBALARIDAGI ETNIK NOMLAR. Ijtimoiy-gumanitar sohada ilmiy-innovatsion tadqiqotlar, 1(1).
62.Шамсиддинов, Б. Ж., & Жакбаралиева, З. О. (2022). АБУ АЛИ ИБН СИНО ТИББИЙ ТАРБИЯ ХУСУСИДА. Oriental Art and Culture, 3(2), 670-674.
63.Shamsiddinov, B. (2022). The importance of supporting innovative activities of entrepreneurs in uzbekistan. ASIA PACIFIC JOURNAL OF MARKETING & MANAGEMENT REVIEW ISSN: 2319-2836 Impact Factor: 8.071, 11(11), 165-170.
64.Шамсиддинов, Б. Ж. (2023). МАМЛАКАТИМИЗ МИЛЛИЙ ЮКСАЛИШНИНГ ИЖТИМОИЙФАЛСАФИЙ АСОСЛАРИ. Oriental Art and Culture, 4(5), 345-350.
65.Шамсиддинов, Б. (2020). Тарбия жараёнида шар мутафаккирларининг қ педагогик ва психологик қарашлари. In Актуальные вопросы развития современного общества, экономики и профессионального образования (pp. 268-271). Российский государственный профессионально-педагогический университет.
66.Shamsiddinov, B. B. DINSHUNOSLIKNING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQASI.
67.Shamsiddinov, B. B. Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi.
68.YANGI, V. T. V. M., & YONDASHUVLARI, T. H. OZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TALIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI NAMANGAN DAVLAT UNIVERSITETI “ZAMONAVIY JAHON TARIXSHUNOSLIGIDA FARG’ONA.
69.Kozimjon o’g, N. M. K. (2026). BUXORO AMIRI AMIR NASRULLONING SIYOSIY FAOLIYATI MAHALLIY VA HORIJIY MANBALAR ASOSIDA. TADQIQOTLAR, 79(2), 2850291-2850291.
70.Kоzimjоn о‘g, N. M. K. (2025). RUSLAR TOMONIDAN XIVA XONLIGINING BOSIB OLINISHI TARIXIY MANBALAR TAHLILI ASOSIDA II-QISIM. INTERNATIONAL JOURNAL OF INTEGRATED SCIENCES, 1(1).
71.Kozimjon o’g, N. M. K. (2025). TOSHKENTNING ROSSIYA IMPERIYASI TOMONIDAN BOSIB OLINISHI. FARS International Journal of Education, Social Science & Humanities., 13(7), 47-53.
72.Kozimjon o’g, N. M. K., & Baxtiyor o’g’li, A. M. (2025). O ‘RTA OSIYODA MA’RIFAT VA MILLIY UYG ‘ONISH G ‘OYALARI: MAHMUDXO ‘JA BEHBUDIY FAOLIYATI MISOLIDA. Modern education and development, 36(2), 104-110.
73.Kozimjon o’g, N. M. K. (2025). THE ESTABLISHMENT OF THE KHOREZM PEOPLE'S SOVIET REPUBLIC. Universal Science Perspectives International Scientific Practical Journal, 1(1)