DAVLAT BOSHQARUVIDA PROAKTIV DAVLAT XIZMATLARINI KO‘RSATISHNING MA’MURIY-HUQUQIY ASOSLARINI TAKOMILLASHTIRISH
Keywords:
proaktiv davlat xizmatlari, davlat boshqaruvi, ma’muriy huquq, ma’muriy tartib-taomil, elektron hukumat, raqamli hukumat, raqamli davlat xizmatlari, once-only prinsipi, idoralararo ma’lumot almashinuvi, shaxsga doir ma’lumotlar, avtomatlashtirilgan qaror, sun’iy intellekt, ma’muriy huquqiy himoya.Abstract
Mazkur maqolada davlat boshqaruvining raqamli transformatsiyasi sharoitida proaktiv davlat xizmatlarini ko‘rsatishning ma’muriy-huquqiy asoslari tahlil qilinadi. Proaktiv davlat xizmati an’anaviy, murojaatga asoslangan davlat xizmatlaridan farqli ravishda fuqaro yoki tadbirkorlik subyektining alohida tashabbus bilan murojaat qilishini kutmasdan, vakolatli davlat organlari tomonidan mavjud ma’lumotlar, yuzaga kelgan huquqiy faktlar yoki belgilangan mezonlar asosida xizmatni avtomatik yoki yarim avtomatik tarzda boshlashni nazarda tutadi.
Tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasining ma’muriy tartib-taomillar, elektron hukumat, davlat xizmatlari, shaxsga doir ma’lumotlar va raqamli davlat boshqaruviga oid normativ-huquqiy bazasi, shuningdek, xalqaro amaliyot, xususan OECD va BMTning raqamli hukumatga oid yondashuvlari o‘rganiladi. Tahlil natijasida proaktiv davlat xizmatlarini tartibga solishning mavjud mexanizmlari bilan ularning zamonaviy raqamli boshqaruvdagi ehtiyojlari o‘rtasida ayrim institutsional va protsessual bo‘shliqlar mavjudligi asoslantiriladi.
Maqolada proaktiv davlat xizmatlarining yagona huquqiy ta’rifi va tasnifini shakllantirish, xizmatni ishga tushiruvchi huquqiy fakt va raqamli triggerlarni normativ jihatdan belgilash, “bir marta taqdim etish” (once-only) prinsipini davlat xizmatlari sohasida amaliy qoida sifatida mustahkamlash, idoralararo ma’lumot almashinuvi chegaralarini aniqlashtirish, shaxsga doir ma’lumotlardan foydalanishning maqsadga muvofiqligi va mutanosibligini ta’minlash, avtomatlashtirilgan qarorlar ustidan inson nazorati va shikoyat qilish mexanizmlarini kuchaytirish hamda proaktiv xizmatlarning samaradorligini baholashning huquqiy indikatorlarini joriy etish bo‘yicha takliflar ilgari suriladi.
References
1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 20-apreldagi PF-113-son Farmoni — “Davlat xizmatlari ko‘rsatishni soddalashtirish, byurokratik to‘siqlarni qisqartirish hamda davlat xizmatlari ko‘rsatish milliy tizimini rivojlantirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”.
2.O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2024-yil 18-dekabrdagi 847-son qarori.
3.O‘zbekiston Respublikasining 2015-yil 9-dekabrdagi O‘RQ-395-son “Elektron hukumat to‘g‘risida”gi Qonuni.
4.O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 2-iyuldagi O‘RQ-547-son “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonuni.
5.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi PF-6079-son Farmoni — “Raqamli O‘zbekiston — 2030” strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida.
6.United Nations. E-Government Survey 2024: Accelerating Digital Transformation for Sustainable Development. UN DESA, 2024.
7.OECD. Good Practice Principles for Public Service Design and Delivery in the Digital Age. OECD Publishing, 2022.
8.OECD. Digital Government Outlook 2026: From Foundations to Transformational Impact. OECD Publishing, 2026.
9.O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 20-noyabrdagi 612-son qarori — “Davlat xizmatlarini ko‘rsatishni tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlarni tizimlashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”.