TOSHKENT SHAHRI MUHITIDA QISHKI BOG‘LARNI SHAKLLANTIRISHNING ARXITEKTURA-LANDSHAFT TAMOYILLARI
Keywords:
qishki bog‘, Toshkent, arxitektura-landshaft loyihalash, yashil infratuzilma, shahar muhiti, biofilik dizayn, mikroiqlim, issiqlik komforti, ko‘kalamzorlashtirish, iqlimga moslashuv.Abstract
Maqolada qishki bog‘larni Toshkent shahri muhitida integratsiyalashgan arxitektura-landshaft makonlari sifatida shakllantirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Mavzuning dolzarbligi shaharning jadal rivojlanishi, shahar hududlarining fazoviy tuzilishidagi o‘zgarishlar, sun’iy qoplamalar ulushining ortishi hamda arxitektura muhitining iqlimiy barqarorligini oshirish zarurati bilan belgilanadi. Qishki bog‘ an’anaviy tarzda faqat interyerning dekorativ elementi sifatida emas, balki binoning yashil infratuzilmasining ko‘p funksiyali tarkibiy qismi sifatida qaralib, unda arxitektura-rejaviy, landshaft, rekreatsion va mikroiqlimiy funksiyalar o‘zaro uyg‘unlashadi. Toshkent shahrining zamonaviy yashil infratuzilmasi bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar, biofilik loyihalash hamda iqlimga moslashuvchan arxitektura sohasidagi ilmiy ishlar asosida qishki bog‘ning samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy omillar aniqlanadi. Xususan, ko‘kalamzorlashtirish maydoni va uning tuzilishi, soyalanish, insolyatsiya, yorug‘lik o‘tkazuvchi konstruksiyalar, shamollatish va o‘simlik komponentining o‘zaro bog‘liqligiga alohida e’tibor qaratiladi. Toshkentning iqlimiy va shaharsozlik sharoitlariga moslashtirilgan qishki bog‘larni loyihalashning tipologiyasi va arxitektura-landshaft tamoyillarini ishlab chiqish istiqbolli yo‘nalish sifatida taklif etiladi.
References
1.Mukhamedjanov A., Isamukhamedova D., Tang B.-S. Green Spaces for Summer Cooling: Case Study of Tashkent, Uzbekistan // International Review for Spatial Planning and Sustainable Development. 2024. Vol. 12, No. 2. P. 163–180. DOI: 10.14246/irspsd.12.2_163.
2.Sharipov S., Khayitmurodov A. The impacts of green spaces on mitigating the urban hot island effect in the city of Tashkent // BIO Web of Conferences. 2024. Vol. 105. 06013. DOI: 10.1051/bioconf/202410506013.
3.Wong N. H., Tan C. L., Kolokotsa D. D. et al. Greenery as a mitigation and adaptation strategy to urban heat // Nature Reviews Earth & Environment. 2021. Vol. 2. P. 166–181.
4.Kellert S. R., Heerwagen J., Mador M. Biophilic Design: The Theory, Science and Practice of Bringing Buildings to Life. Wiley, 2008.
5.Beatley T. Biophilic Cities: Integrating Nature into Urban Design and Planning. Island Press, 2011.