AUDITORLIK FAOLIYATIDA «DUE DILIGENCE» XIZMATINING KONSEPTUAL ASOSLARI VA RISKLARNI KOMPLEKS BAHOLASH MODELI
Keywords:
Kalit so‘zlar: due diligence, auditorlikka turdosh xizmat, kelishilgan amallar, investitsion risklar, risklarni kompleks baholash, vazn koeffitsienti, integral risk koeffitsienti, korporativ boshqaruv, investitsiyadan keyingi monitoring.Abstract
Annotatsiya. Maqolada auditorlik faoliyatida «due diligence» xizmatining nazariy-konseptual asoslari tahlil qilinadi va ushbu xizmat investitsion qarorlar qabul qilishda risklarni kompleks aniqlash hamda baholashga yo‘naltirilgan mustaqil auditorlikka turdosh xizmat sifatida asoslanadi. Xizmatning moliyaviy hisobot auditi, ichki audit, baholash va konsalting xizmatlaridan farqli belgilari aniqlanadi hamda uning kelishilgan amallar (ISRS 4400) mohiyatiga yaqinligi ko‘rsatiladi. Tadqiqotda risklarni ball tizimi va vazn koeffitsientlari asosida baholovchi riskka yo‘naltirilgan kompleks model taklif etilib, u tekshirilayotgan xo‘jalik yurituvchi subyektni past, o‘rta, yuqori va kritik risk darajalariga ajratish imkonini beradi. Metodologik jihatdan tadqiqot O‘zbekiston Respublikasi normativ-huquqiy hujjatlari, xalqaro auditorlik va sifat menejmenti standartlari hamda xorijiy va milliy ilmiy manbalarga tayanadi. Olingan natijalar O‘zbekiston auditorlik xizmatlari bozorini rivojlantirish va investitsiya muhitining shaffofligini oshirish uchun amaliy ahamiyatga ega.
References
1.O‘zbekiston Respublikasining 2021-yil 25-fevraldagi O‘RQ-677-son «Auditorlik faoliyati to‘g‘risida»gi Qonuni. — Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, lex.uz.
2.O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 25-dekabrdagi O‘RQ-598-son «Investitsiyalar va investitsiya faoliyati to‘g‘risida»gi Qonuni. — lex.uz.
3.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son «2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida»gi Farmoni. — lex.uz.
4.International Auditing and Assurance Standards Board. International Standard on Related Services (ISRS) 4400 (Revised), Agreed-Upon Procedures Engagements. — New York: IFAC, 2020.
5.International Auditing and Assurance Standards Board. International Standard on Quality Management (ISQM) 1. — New York: IFAC, 2020.
6.OECD. OECD Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct. — Paris: OECD Publishing, 2018.
7.G20/OECD Principles of Corporate Governance. — Paris: OECD Publishing, 2023.
8.COSO. Internal Control — Integrated Framework. — Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission, 2013.
9.ISO 31000:2018. Risk management — Guidelines. — Geneva: ISO, 2018.
10.UNCTAD. World Investment Report 2025: International Investment in the Digital Economy. — Geneva: United Nations, 2025.
11.Bing G. Due Diligence Techniques and Analysis: Critical Questions for Business Decisions. — Westport: Quorum Books, 1996.
12.Reed Lajoux A., Elson C.M. The Art of M&A Due Diligence: Navigating Critical Steps and Uncovering Crucial Data. — New York: McGraw-Hill, 2010. — 272 p.
13.Howson P. Due Diligence: The Critical Stage in Mergers and Acquisitions. — Farnham: Gower, 2003.
14.Frankel M.E.S. Mergers and Acquisitions Basics: The Key Steps of Acquisitions, Divestitures, and Investments. — Hoboken: John Wiley & Sons, 2005.
15.KPMG. Financial Due Diligence: Understanding the Key Risks and Value Drivers in Transactions. — KPMG International, 2020.
16.Deloitte. M&A Due Diligence: Identifying Deal Risks and Value Creation Opportunities. — Deloitte Touche Tohmatsu Limited, 2020.
17.Челышев Д.А. Методические основы аудиторской услуги по комплексной экспертизе объекта инвестирования «Due Diligence»: дис. … канд. экон. наук. — Москва, 2009. — 173 с.
18.Кутер М.И., Антонова Н.А. Концепция процедуры дью дилидженс как современной аудиторско-консалтинговой услуги // Учёт. Анализ. Аудит. — 2016. — №6.
19.Антонова Н.А. Совершенствование процедуры дью дилидженс с применением сценарного метода на основе риск-ориентированного подхода: дис. … канд. экон. наук. — Краснодар, 2020.
20.Богатая И.Н., Кизилов А.Н. Методические подходы к идентификации видов аудиторско-консалтинговых услуг // Аудиторские ведомости. — 2015. — №4. — С. 11.
21.Герасимова А.В. Методика анализа и оценки рисков при проведении финансового due diligence // Международный научно-исследовательский журнал. — 2016. — №1. — С. 28.
22.Do‘smuratov R.D. Audit asoslari. — Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2003.
23.Qo‘ziyev I.N. Iqtisodiyotni modernizatsiyalash sharoitida auditorlik hisobotini tuzish va umumlashtirish metodologiyasini takomillashtirish: i.f.d. diss. avtoref. — Toshkent, 2017.
24.Ilxamov Sh.I. Ichki auditni tashkil etish konsepsiyasi // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. — 2021. — №6.