KICHIK BIZNES SUBYEKTLARINING RAQOBATDAGI HUQUQIY HIMOYASI
Keywords:
kichik biznes, raqobat huquqi, antimonopol qonunchilik, huquqiy himoya, mediatsiya, raqamli bozorlar, isbotlash yuki, ombudsman.Abstract
Mazkur tezisda kichik biznes subyektlarining raqobat munosabatlaridagi ishtiroki hamda ularning huquqiy himoyasini ta’minlash masalalari tahlil qilingan. Unda kichik biznesning iqtisodiyotdagi o‘rni, erkin va halol raqobat muhitini shakllantirishdagi ahamiyati, shuningdek, monopolistik faoliyat va insofsiz raqobatdan himoya qilishning huquqiy mexanizmlari yoritilgan. Tezisda milliy qonunchilik normalari hamda xorijiy tajriba asosida kichik biznes subyektlarining huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilish usullari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, raqobat muhitini yanada takomillashtirish, tadbirkorlik subyektlari faoliyatini qo‘llab-quvvatlash va ularning bozordagi teng ishtirokini ta’minlashga qaratilgan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Bozor iqtisodiyotida raqobat muhitining adolatliligi barqaror iqtisodiy oʻsishning asosiy shartidir. Oʻzbekistonda YaIMning 55–57 foizini va ish bilan bandlikning 78 foizdan ortigʻini taʻminlovchi kichik biznes subyektlari milliy iqtisodiyotning tirekchasiga aylanib borayotgan boʻlsa-da, ular raqobat muhitida yuqori huquqiy himoyaga muhtoj. Amaldagi qonunchilik va amaliyot oʻrtasidagi tafovut kichik tadbirkorlarning real himoyasizligini keltirib chiqarmoqda.
Tadqiqot davomida Oʻzbekiston Respublikasining "Raqobat toʻgʻrisida"gi 2012-yildagi Qonuni, Antimonopol qoʻmitaning 2020–2023-yillardagi faoliyat hisobotlari, 200 dan ortiq kichik tadbirkorlar bilan oʻtkazilgan soʻrovlar va 45 ta antimonopol ish materiallari tahlil qilindi. Xorijiy tajriba sifatida YeI, AQSh, Janubiy Koreya, Singapur va Qozogʻiston qonunchiligi qiyosiy usulda oʻrganildi.
Tadqiqot quyidagi beshta asosiy muammoni aniqladi: birinchidan, huquqiy savodxonlikning pastligi — tadbirkorlarning 70 foizdan ortigʻi Antimonopol qoʻmitasiga murojaat tartibini bilmaydi; ikkinchidan, isbotlash murakkabligi — antimonopol shikoyat uchun talab etiladigan 11–15 ta hujjat amaliy toʻsiq boʻlib turibdi; uchinchidan, sud jarayonlarining oʻrtacha 12–18 oy davom etishi moliyaviy yukni oshiradi; toʻrtinchidan, davlat va kvazidavlat subyektlari tomonidan raqobat buzilishi holatlari oshib bormoqda; beshinchidan, raqamli bozorlarni tartibga soluvchi normalarning yoʻqligi elektron tijoratdagi kichik tadbirkorlarni himoyasiz qoldirmoqda.
References
1.Oʻzbekiston Respublikasining "Raqobat toʻgʻrisida"gi Qonuni.
2.UNCTAD. Competition Policy and Small Business Development. Geneva, 2022.
3.European Commission. Digital Markets Act. Brussels, 2022.
4.Boboyev X.B. Raqobat huquqi. Toshkent: TDYU, 2021