NAZORAT, MUSTAQIL TA’LIM JARAYONLARI VA TO‘GARAK MASHG‘ULOTLARIDA TALABALARNING TERMINOLOGIK KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH VA TAKOMILLASHTIRISH

Authors

  • Obidova Barno Raxmatovna Qo‘qon DU, Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (boshlang‘ich ta’lim) 2-bosqich magistranti.

Keywords:

terminologik kompetentlik, mustaqil ta’lim, nazorat ishlari, to‘garak mashg‘ulotlari, kasbiy nutq, pedagogik texnologiyalar, kommunikativ kompetensiya, ilmiy tafakkur.

Abstract

Mazkur tezisda oliy ta’lim muassasalarida nazorat ishlari, mustaqil ta’lim jarayonlari va to‘garak mashg‘ulotlari orqali talabalarning terminologik kompetentligini rivojlantirish va takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan yoritilgan. Terminologik kompetentlikning mohiyati, uning tarkibiy tuzilmasi va shakllanish bosqichlari tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida talabalarning kasbiy terminlardan to‘g‘ri va samarali foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirishning usullari ochib beriladi.

References

NAZORAT, MUSTAQIL TA’LIM JARAYONLARI VA TO‘GARAK MASHG‘ULOTLARIDA TALABALARNING TERMINOLOGIK KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH VA TAKOMILLASHTIRISH

Obidova Barno Raxmatovna,

Qo‘qon DU, Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (boshlang‘ich ta’lim)

2-bosqich magistranti.

Annotatsiya.

Mazkur tezisda oliy ta’lim muassasalarida nazorat ishlari, mustaqil ta’lim jarayonlari va to‘garak mashg‘ulotlari orqali talabalarning terminologik kompetentligini rivojlantirish va takomillashtirish masalalari ilmiy jihatdan yoritilgan. Terminologik kompetentlikning mohiyati, uning tarkibiy tuzilmasi va shakllanish bosqichlari tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida talabalarning kasbiy terminlardan to‘g‘ri va samarali foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirishning usullari ochib beriladi.

Kalit so‘zlar: terminologik kompetentlik, mustaqil ta’lim, nazorat ishlari, to‘garak mashg‘ulotlari, kasbiy nutq, pedagogik texnologiyalar, kommunikativ kompetensiya, ilmiy tafakkur.

Kirish.

Zamonaviy ta’lim tizimida malakali mutaxassis tayyorlash jarayoni faqat nazariy bilimlarni o‘zlashtirish bilan cheklanmaydi, balki talabaning kasbiy faoliyatga tayyorligini ta’minlovchi kompetensiyalarni shakllantirishni ham talab etadi. Shunday kompetensiyalardan biri terminologik kompetentlik bo‘lib, u mutaxassisning o‘z sohasiga oid terminlarni to‘g‘ri anglash, ularni o‘rinli qo‘llash va ilmiy muloqotda samarali foydalanish qobiliyatini ifodalaydi. Ayniqsa, globallashuv va ilmiy axborot oqimi tezlashgan hozirgi davrda terminologik bilimlarning mukammal bo‘lishi talab etilmoqda. Shu bois, oliy ta’lim muassasalarida talabalar terminologik kompetentligini rivojlantirish dolzarb vazifalardan biri hisoblanadi. Bu jarayonda nazorat ishlari, mustaqil ta’lim shakllari hamda to‘garak mashg‘ulotlari muhim didaktik vosita sifatida namoyon bo‘ladi.

Asosiy qism.

Terminologik kompetentlik – bu shaxsning kasbiy faoliyatida qo‘llaniladigan terminlar tizimini bilishi, ularning mazmunini chuqur anglash va amaliy faoliyatda to‘g‘ri qo‘llay olish qobiliyatidir. Ushbu kompetensiya talabaning ilmiy tafakkurini rivojlantirish, kasbiy nutq madaniyatini shakllantirish va muloqot jarayonida aniqlikni ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Terminologik kompetentlikning tarkibiy qismlariga terminlarni bilish, ularni tushunish, amaliy qo‘llash va kommunikativ jarayonda foydalanish kiradi.

Talabalarning terminologik kompetentligini rivojlantirishda nazorat ishlari muhim o‘rin tutadi. Nazorat jarayoni faqat bilimlarni baholash vositasi bo‘lib qolmasdan, balki ularni mustahkamlash va tizimlashtirishga xizmat qilishi zarur. Shu nuqtai nazardan, nazorat ishlari jarayonida terminlarni izohlash, ularni solishtirish, tushunchalar o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash kabi topshiriqlardan foydalanish samarali hisoblanadi. Masalan, test topshiriqlarida terminlarning aniq qo‘llanishini talab qilish, yozma ishlarda esa terminologik izchillikka e’tibor qaratish talabalarning bilimini chuqurlashtiradi.

Mustaqil ta’lim jarayoni esa talabaning shaxsiy izlanish faoliyatini rivojlantirish orqali terminologik kompetentlikni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Mustaqil ta’lim davomida talaba ilmiy adabiyotlar bilan ishlaydi, yangi terminlarni o‘rganadi va ularni o‘z nutqida qo‘llashga harakat qiladi. Glossariy tuzish, referat va esse yozish, ilmiy maqolalarni tahlil qilish kabi faoliyat turlari terminologik boylikni oshiradi. Ayniqsa, talabaning o‘z sohasiga oid terminlar lug‘atini mustaqil ravishda shakllantirishi uning kasbiy rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.

To‘garak mashg‘ulotlari esa darsdan tashqari faoliyat shakli sifatida terminologik kompetentlikni rivojlantirishda katta imkoniyatlarga ega. Bunday mashg‘ulotlar talabalarning qiziqishlariga asoslanadi va erkin muhitda tashkil etiladi. To‘garaklarda ilmiy munozaralar, debatlar, rolli o‘yinlar, viktorinalar tashkil etish orqali talabalar terminlardan faol foydalanishga jalb etiladi. Bu esa ularning nafaqat bilimini, balki nutq faoliyatini ham rivojlantiradi. Shuningdek, ilmiy maqolalarni birgalikda muhokama qilish, terminologik treninglar o‘tkazish ham yuqori samaradorlik beradi.

Zamonaviy pedagogik texnologiyalar terminologik kompetentlikni rivojlantirishda muhim vosita hisoblanadi. Interfaol metodlar, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, muammoli ta’lim va loyiha asosida o‘qitish kabi yondashuvlar talabalarning faol ishtirokini ta’minlaydi. Masalan, “aqliy hujum”, “klaster”, “debat” kabi metodlar orqali talabalar terminlarni nafaqat eslab qoladi, balki ularni amaliy vaziyatlarda qo‘llashni ham o‘rganadi. Shu bilan birga, elektron lug‘atlar va onlayn platformalardan foydalanish terminologik bilimlarni mustahkamlashda samarali hisoblanadi.

Umuman olganda, nazorat ishlari, mustaqil ta’lim va to‘garak mashg‘ulotlari o‘zaro uyg‘unlikda tashkil etilganda talabalarning terminologik kompetentligini rivojlantirishga kompleks yondashuvni ta’minlaydi. Bu esa ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi va kelajak mutaxassislarning kasbiy tayyorgarligini mustahkamlaydi.

Xulosa.

Xulosa qilib aytganda, talabalarning terminologik kompetentligini rivojlantirish zamonaviy ta’lim tizimining ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Nazorat ishlari, mustaqil ta’lim va to‘garak mashg‘ulotlari ushbu jarayonning asosiy vositalari bo‘lib xizmat qiladi. Ularni samarali tashkil etish orqali talabalar terminologik bilimlarini chuqurlashtirish, kasbiy nutqini rivojlantirish va ilmiy faoliyatga tayyorlash mumkin. Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo‘llash esa ushbu jarayonning samaradorligini yanada oshiradi.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.

1.Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat, 2008.

2.Zimnyaya I.A. Pedagogicheskaya psixologiya. Moskva, 2004.

3.Leontyev A.N. Faoliyat. Ong. Shaxs. Moskva, 1975.

4.O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni. Toshkent, 2020.

5.Muslimov N.A. Pedagogik kompetentlik asoslari. Toshkent, 2015.

6.Xodjayev B.X. Umumiy pedagogika. Toshkent, 2017.

7.Richards J., Rodgers T. Approaches and Methods in Language T.eaching. Cambridge, 2001.

Downloads

Published

2026-04-21

Conference Proceedings Volume

Section

Articles

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.