BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA NUTQIY QIYINCHILIKLARNING YOZMA NUTQ SHAKLLANISHIGA TA'SIRI VA KORREKSION-PEDAGOGIK YONDASHUVLAR
Keywords:
nutqiy qiyinchiliklar, yozma nutq, disgrafiya, fonematik idrok, boshlang'ich ta'lim, korreksion-pedagogik yondashuv, logopedik yordam, inklyuziv ta'lim.Abstract
Ushbu maqolada boshlang'ich sinf o'quvchilarida nutqiy qiyinchiliklarning yozma nutq shakllanishiga ta'siri hamda bu qiyinchiliklarni bartaraf etishga qaratilgan korreksion-pedagogik yondashuvlar ilmiy-nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotda logopediya, maxsus pedagogika va til o'zlashtirish psixologiyasi bo'yicha mahalliy hamda xorijiy ilmiy manbalar, shuningdek ta'limga oid qonunchilik hujjatlari tizimli o'rganildi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, og'zaki nutqning fonetik-fonematik, leksik va grammatik tomonlaridagi kamchiliklar yozma nutqda tovush tushirib qoldirish, harflarni almashtirish, so'zlarni qo'shib yoki bo'lib yozish, qo'shimchalarni noto'g'ri qo'llash va bog'langan matn tuzishdagi qiyinchiliklar shaklida namoyon bo'lishi mumkin. Maqolada nutqiy qiyinchilik turlari bilan yozma nutqdagi ko'rinishlar o'rtasidagi bog'liqlik tizimlashtirildi, o'zbek tilining xususiyatlarini inobatga oluvchi besh bosqichli korreksion-pedagogik yondashuv modeli taklif etildi va o'qituvchi, logoped hamda ota-ona hamkorligiga oid amaliy tavsiyalar berildi.
References
1. O'zbekiston Respublikasining «Ta'lim to'g'risida»gi Qonuni (O'RQ-637), 2020-yil 23-sentabr. — Lex.uz.
2. O'zbekiston Respublikasining «Nogironligi bo'lgan shaxslarning huquqlari to'g'risida»gi Qonuni (O'RQ-641), 2020-yil 15-oktyabr. — Lex.uz.
3. Ayupova M.Yu. Logopediya. O'quv qo'llanma. — Toshkent: O'zbekiston faylasuflari milliy jamiyati, 2011. — 288 b.
4. Tomblin J.B., Records N.L., Buckwalter P., Zhang X., Smith E., O'Brien M. Prevalence of specific language impairment in kindergarten children // Journal of Speech, Language, and Hearing Research. — 1997. — Vol. 40(6). — P. 1245–1260.
5. Catts H.W., Fey M.E., Tomblin J.B., Zhang X. A longitudinal investigation of reading outcomes in children with language impairments // Journal of Speech, Language, and Hearing Research. — 2002. — Vol. 45(6). — P. 1142–1157.
6. Vygotskiy L.S. Myshlenie i rech. — Moskva: Labirint, 1999.
7. Luriya A.R. Ocherki psikhofiziologii pisma. — Moskva: Izd-vo APN RSFSR, 1950.
8. Levina R.E. (red.) Osnovy teorii i praktiki logopedii. — Moskva: Prosveshchenie, 1968.
9. Sadovnikova I.N. Narusheniya pismennoy rechi i ikh preodolenie u mladshikh shkolnikov. — Moskva: Vlados, 1995.
10. Lalaeva R.I., Venediktova L.V. Diagnostika i korrektsiya narusheniy chteniya i pisma u mladshikh shkolnikov. — Sankt-Peterburg: Soyuz, 2004.
11. Bishop D.V.M., Snowling M.J. Developmental dyslexia and specific language impairment: same or different? // Psychological Bulletin. — 2004. — Vol. 130(6). — P. 858–886.
12. Pennington B.F., Bishop D.V.M. Relations among speech, language, and reading disorders // Annual Review of Psychology. — 2009. — Vol. 60. — P. 283–306.
13. Snowling M.J., Hulme C. Annual Research Review: The nature and classification of reading disorders — a commentary on proposals for DSM-5 // Journal of Child Psychology and Psychiatry. — 2012. — Vol. 53(5). — P. 593–607.
14. Seymour P.H.K., Aro M., Erskine J.M. Foundation literacy acquisition in European orthographies // British Journal of Psychology. — 2003. — Vol. 94(2). — P. 143–174.
15. Ehri L.C., Nunes S.R., Willows D.M., Schuster B.V., Yaghoub-Zadeh Z., Shanahan T. Phonemic awareness instruction helps children learn to read: evidence from the National Reading Panel's meta-analysis // Reading Research Quarterly. — 2001. — Vol. 36(3). — P. 250–287.
16. Gillon G.T. Phonological Awareness: From Research to Practice. — New York: Guilford Press, 2004.
17. Law J., Garrett Z., Nye C. The efficacy of treatment for children with developmental speech and language delay/disorder: a meta-analysis // Journal of Speech, Language, and Hearing Research. — 2004. — Vol. 47(4). — P. 924–943.
18. Efimenkova L.N., Misarenko G.G. Organizatsiya i metody korrektsionnoy raboty logopeda na shkolnom logopunkte. — Moskva: Prosveshchenie, 1991.