MAKTABGACHA YOSHDAGI AUTIZM SPEKTR BUZILISHI BO‘LGAN BOLALARNI INKLYUZIV TA’LIM SHAROITIDA O‘QITISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI VA MOSLASHTIRILGAN TA’LIM MUHITINI TASHKIL ETISH
Keywords:
autizm spektr buzilishi, maktabgacha ta’lim, inklyuziv ta’lim, moslashtirilgan muhit, individual ta’lim rejasi, funksional muloqot, vizual qo‘llab-quvvatlash, ota-onalar hamkorligi.Abstract
Maqolada maktabgacha yoshdagi autizm spektr buzilishi (ASB) bo‘lgan bolalarni inklyuziv ta’limga jalb etishning huquqiy va pedagogik asoslari tahlil qilinadi. O‘zbekiston Respublikasining ta’lim, maktabgacha ta’lim va nogironligi bo‘lgan shaxslar huquqlariga oid qonunlari hamda Prezident farmoni asosida moslashtirilgan muhitni tashkil etish masalalari yoritiladi. M.U. Xamidova va D.A. Nurkeldiyeva ishlari milliy maxsus pedagogika va diagnostika kontekstida ko‘rib chiqiladi. Xalqaro dalillar bilan uyg‘unlashtirilgan holda individual rejalashtirish, vizual yordam, muqobil muloqot, sensor qulaylik va tengdoshlar bilan o‘yin bo‘yicha amaliy model taklif etiladi. Modelning samaradorligi ushbu maqolada tajribada tekshirilmagan; natijalar normativ hujjatlar va ilmiy manbalar tahliliga asoslanadi.
References
1.O‘zbekiston Respublikasi. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun. 23.09.2020, O‘RQ-637; 20-modda.https://lex.uz/docs/-5013007
2.O‘zbekiston Respublikasi. “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi Qonun. 16.12.2019, O‘RQ-595;3, 17, 34-moddalar. https://lex.uz/docs/-4646908
3.O‘zbekiston Respublikasi. “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida”gi Qonun.15.10.2020, O‘RQ-641; 38, 39-moddalar. https://lex.uz/docs/-5049511
4.O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Maktabgacha ta’lim sifati va samaradorligini yanada oshirishbo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi Farmon. 30.09.2024, PF-152; 7-band, amaldagi tahrir (PF-19, 05.02.2026 bilan kiritilgan o‘zgartirishlar). https://lex.uz/docs/-7128182
5.O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berishtizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaror. 13.10.2020, PQ-4860. https://lex.uz/docs/-5044711
6.O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’limberishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida”gi qaror. 12.10.2021, 638-son. https://lex.uz/docs/-5679836
7.Xamidova M.U. Maxsus pedagogika: o‘quv qo‘llanma. Toshkent: Fan va texnologiya, 2022. 164 b. + 8 b.rasm. ISBN 978-9943-11-857-7. Foydalanilgan qism: 7-14-b. Elektron nusxa: https://arm.ssuv.uz/frontend/web/books/66a47e268e39d.pdf
8.Nurkeldiyeva D.A. Pedagogik-psixologik diagnostika. Toshkent: VNESHINVESTPROM, 2019. ISBN978-9943-4886-2-5. Bibliografik ma’lumot va qisqa tavsif manbasi: Urganch davlat pedagogika instituti kutubxona katalogi. https://akbt.urspi.uz/uz/books/637
9.National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Autism spectrum disorder in under 19s: support and management. CG170. 2013; updated 2021. https://www.nice.org.uk/guidance/cg170/chapter/recommendations
10.Hume K., Steinbrenner J.R., Odom S.L. va boshqalar. Evidence-Based Practices for Children, Youth,and Young Adults with Autism: Third Generation Review. Journal of Autism and Developmental Disorders. 2021;51:4013-4032. DOI: 10.1007/s10803-020-04844-2.
11.Sandbank M., Bottema-Beutel K., Crowley LaPoint S. va boshqalar. Autism intervention meta-analysisof early childhood studies (Project AIM): updated systematic review and secondary analysis. BMJ. 2023;383:e076733. DOI: 10.1136/bmj-2023-076733.
12.UNICEF Uzbekistan. Maktabgacha ta’lim: O‘zbekistonda maktabgacha ta’lim tizimini qo‘llab-quvvatlash yo‘nalishlari. https://www.unicef.org/uzbekistan/uz/maktabgacha-talim