AMIR TEMUR DAVRIDA FOYDALANILGAN ENG MUHIM QUROL-ASLAHALAR

Authors

  • Achilov Otabek Shahrisabz davlat muzeyi qoʻriqxonasi Dor us Saodat filial mudiri

Keywords:

Amir Temur, Temuriylar, qurol-aslaha, kamon, o‘q, shamshir, qilich, nayza, sovut, dubulg‘a, qalqon, otliq qo‘shin, qamal qurollari, harbiy texnika.

Abstract

 Ushbu maqolada XIV asr oxiri – XV asr boshlarida Amir Temur qo‘shini tomonidan foydalanilgan asosiy qurol-aslahalar, ularning harbiy vazifalari va qo‘shin tarkibidagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda Sharafiddin Ali Yazdiy, Nizomiddin Shomiy, Ibn Arabshoh, G‘iyosiddin Ali hamda Rui Gonsales de Klavixo kabi tarixiy manbalar, shuningdek, zamonaviy tarixshunoslik va arxeologik materiallardan foydalanildi. Manbalar Amir Temur qo‘shinining asosini kamon-o‘q, qilich va shamshir, nayza, bolta, gurzi, qalqon, sovut va dubulg‘a kabi qurollar tashkil etganini ko‘rsatadi. Otliq qo‘shin uchun qurol-aslahalarning ixcham, mustahkam va harakatchan bo‘lishi alohida ahamiyat kasb etgan. Murakkab kompozit kamon ot ustida jang olib borish imkoniyatini kengaytirgan, metall sovutlar esa og‘ir qurollangan otliqlarning himoyasini kuchaytirgan. Qamal vaqtida katapultalar, narvonlar, devor buzish vositalari va boshqa muhandislik vositalaridan foydalanilgan. XIV asr oxirida Temur qo‘shinida dastlabki o‘qotar qurollarga oid ma’lumotlar ham uchraydi, biroq ularning keng miqyosdagi va hal qiluvchi qo‘llanilishi masalasida tarixshunoslikda ehtiyotkorlik zarur [1][2][3].

References

1.Nizomiddin Shomiy. Zafarnoma. XIV asr oxiri – XV asr boshidagi tarixiy asar. Toshkent: O‘zbekiston, 1996. Asosiy foydalanilgan qismlar: 100–115, 145–160, 300–315-betlar.

2.Sharafiddin Ali Yazdiy. Zafarnoma. 1424–1425. Toshkent: Sharq, 1997. Asosiy foydalanilgan qismlar: 250–275, 350–370, 500–520-betlar.

3.Ibn Arabshoh, Ahmad ibn Muhammad. Tamerlane or Timur the Great Amir. Tarj. John H. Sanders. London: Luzac & Co., 1936. 159–163, 170–175, 225–230-betlar. Ibn Arabshoh Damashqdan hunarmandlarning ko‘chirilishi haqida ma’lumot beradi; kamon yasovchilar ham tilga olinadi.

4.Dunn, P. “Amir Timur: Paragon of Medieval Statecraft or Central Asian Psychopath?” Education About Asia, 2013. Asosiy foydalanilgan qism: 10–15-betlar. Unda Temur qo‘shinining otliq yo‘nalishi va kompozit kamonning asosiy qurol sifatidagi o‘rni tahlil qilinadi.

5.UNESCO. The Silk Roads: The Roads of Dialogue — The Economy, Production and Trade, Individual Crafts. Paris: UNESCO, 2011. Armouries bo‘limi, 145–150-betlar. Samarqand, Buxoro, Hirot va Toshkent qurolsozlik markazlari sifatida qayd etilgan.

6.Ibn Arabshah / Ruy González de Clavijo. Damashq hunarmandchiligi va qurolsozlari haqidagi ma’lumotlar. Ibn Arabshah tarjimasi: Sanders, 1936, 161-bet; Clavijo tarjimasi: Guy Le Strange, Embassy to Tamerlane, 1403–1406, London: Routledge, 1928, 287–288-betlar.

7.Clavijo, Ruy González de. Embassy to Tamerlane, 1403–1406. Tarj. Guy Le Strange. London: Routledge, 1928. 270–290-betlar.

8.Bobrov, L. A.; Khaidakov, K. S. “A ‘Timurid’ Saber from Samarkand.” Vestnik Novosibirskogo Gosudarstvennogo Universiteta. Series: History and Philology, 2019, Vol. 18, No. 5, 125–145-betlar. Tadqiqotda Samarqanddan topilgan shamshirning 91 sm uzunligi va 1015 g og‘irligi kabi texnik ko‘rsatkichlar berilgan.

9.Csiky, G. “The Tuzūkāt-i Tīmūrī as a Source for Military History.” Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, Vol. 59, 2006. 475–482-betlar. Unda kamon, o‘qdon, shamshir, sovut, dubulg‘a, gurzi, nayza va boshqa harbiy jihozlar bo‘yicha ma’lumotlar tahlil qilingan.

10.Nicolle, David. The Age of Tamerlane. Men-at-Arms Series 222. Oxford: Osprey Publishing, 1990. 33–47-betlar. Asarda Temuriylar davri jangchilari, kompozit kamon, qilich, sovut, dubulg‘a va boshqa qurol-aslahalar ikonografik manbalar asosida tahlil qilinadi.

11.Lentz, Thomas W.; Lowry, Glenn D. (eds.). Timur and the Princely Vision: Persian Art and Culture in the Fifteenth Century. Los Angeles–Washington, D.C.: Los Angeles County Museum of Art / Smithsonian Institution, 1989. 104–107, 335-betlar. Temuriylar davri zirh namunalari va saroy madaniyatiga oid materiallar uchun foydalanildi.

12.Manz, Beatrice Forbes. The Rise and Rule of Tamerlane. Cambridge: Cambridge University Press, 1989. 80–105, 110–125-betlar. Temurning harbiy tizimi, qo‘shin tashkiloti va yurishlarining umumiy tarixiy konteksti uchun foydalanildi.

13.Aka, İsmail. Mirza Şahruh ve Zamanı (1405–1447). Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1994. Asosiy foydalanilgan qismlar: 45–65, 100–115-betlar. Temuriylar harbiy-siyosiy tizimining keyingi rivojlanishini qiyosiy tahlil qilish uchun foydalanildi. Temuriylar davri Samarqand qamallari bo‘yicha keyingi tadqiqotlarda ham Aka asariga murojaat qilinadi.

14.Minorsky, Vladimir. “Army II. Islamic, to the Mongol Period.” Encyclopaedia Iranica. Asosiy foydalanilgan qism: 193–198-betlar. Islomiy va mo‘g‘ul davri qo‘shinlarining tashkiloti hamda keyingi harbiy texnologiyalar konteksti uchun foydalanildi.

Downloads

Published

2026-09-30

Conference Proceedings Volume

Section

Articles

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.