KOSMIK ALOQA TIZIMLARIDA MAVJUD INTERFEYS YECHIMLARI TAHLILI
Keywords:
kosmik aloqa, interfeys, CCSDS, telemetriya, telekomanda, radiochastota, optik aloqa, yer stansiyasi, protokol, sun’iy yo‘ldosh.Abstract
Mazkur maqolada kosmik aloqa tizimlarida qo‘llanilayotgan mavjud interfeys yechimlari tizimli ravishda tahlil qilinadi. Tadqiqotda radiochastotali aloqa, optik lazer aloqa, yer stansiyasi bilan kosmik apparat o‘rtasidagi telemetriya va telekomanda interfeyslari, bort ichki ma’lumot almashish shinalari, ma’lumotlarni paketlash protokollari hamda standartlashtirish masalalari ko‘rib chiqildi. Mavjud yechimlar ishonchlilik, o‘tkazuvchanlik, kechikish, energetik samaradorlik, elektromagnit shovqinlarga chidamlilik, masshtablanuvchanlik va kiberxavfsizlik nuqtayi nazaridan baholandi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, zamonaviy kosmik missiyalarda yagona interfeysdan foydalanish yetarli emas; ko‘p darajali, modulli va standart protokollarga asoslangan arxitektura talab etiladi. Ayniqsa CCSDS tavsiyalari, NASA SCaN xizmatlari va optik aloqa tajribalari kelajakdagi yuqori tezlikli ma’lumot almashishning asosiy yo‘nalishlarini belgilab bermoqda.
References
1.Consultative Committee for Space Data Systems. Overview of Space Communications Protocols. CCSDS 130.0-G-4, Green Book, April 2023.
2.CCSDS. Space Link Services Area: Space link communications systems and standards. Rasmiy ma’lumotlar bazasi.
3.NASA. Space Communications and Navigation (SCaN) Program. NASA Glenn Research Center materiallari, 2026.
4.NASA. Optical Communications Overview. Space Communications and Navigation Program materiallari.
5.NASA/JPL. Deep Space Optical Communications (DSOC) mission and technology demonstration materials, 2023–2025.
6.NASA. Small Spacecraft Technology State of the Art: Communications, 2025.
7.European Space Agency. Europe’s first deep-space optical communication link, 2025.
8.European Cooperation for Space Standardization. ECSS-E-ST-50: Space Data Link Communications training and standards overview, 2023.
9.Fortescue P., Swinerd G., Stark J. Spacecraft Systems Engineering. 4th edition. Wiley, 2011.
10.Larson W. J., Wertz J. R. Space Mission Analysis and Design. Microcosm Press, 1999.
11.Wertz J. R., Everett D. F., Puschell J. J. Space Mission Engineering: The New SMAD. Microcosm Press, 2011.
12.Pratt T., Bostian C., Allnutt J. Satellite Communications. 2nd edition. Wiley, 2003.
13.Elbert B. R. Introduction to Satellite Communication. 3rd edition. Artech House, 2008.
14.Maral G., Bousquet M. Satellite Communications Systems: Systems, Techniques and Technology. Wiley, 2009.