INTERNET FIRIBGARLIGINING KRIMINOLOGIK TAVSIFI: OQIBATLARI, SHAXS TIPOLOGIYASI VAVIKTIMOLOGIK JIHATLAR
Keywords:
kiberjinoyatchilik, internet firibgarligi, kriminologik tavsif, jinoyatchi shaxsi tipologiyasi, viktimologik profilaktika, ijtimoiy injeneriya, fishing, raqamli determinantlar, virtual anonimlik.Abstract
Mazkur maqolada internet firibgarligi zamonaviy kriminologiya fanining mustaqil tadqiqot obyekti sifatida ko‘rib chiqiladi. Muallif ushbu ijtimoiy xavfli qilmishning kriminologik tarkibini – determinantlar majmuini, jinoyatchi shaxsiga xos tipologik belgilarni, jabrlanuvchining viktimologik portretini hamda jinoyat sodir etishning yetakchi mexanizmlarini tizimli tahlil etadi. Raqamli muhitning o‘ziga xos xususiyatlari tufayli internet firibgarligi an’anaviy mulkiy tajovuzlardan tubdan farq qiluvchi kriminogen va viktimogen omillar yig‘indisiga ega ekanligi asoslab beriladi.
References
1.Дремлюга Р. И. Интернет-преступность: криминологическая характеристика и проблемы противодействия. – Владивосток: Изд-во ДВФУ, 2018. – S. 45. (Muallif internet jinoyatlarini tadqiq etishda ularning virtual makon bilan uzviy bog‘liqligini ta’kidlaydi).
2. Xabarov D. A. Kiberjinoyatchilikning ijtimoiy omillari: kriminologik tahlil // Jamiyat va boshqaruv. – 2021. – №3. – B. 98. (Tadqiqotda raqamli savodsizlik asosiy kriminogen omillardan biri sifatida ko‘rsatilgan).
3.D. S. Cybercrime: The Transformation of Crime in the Information Age. – Cambridge: Polity Press, 2007. – P. 152. (Muallif internet muhitidagi anonimlik jinoyatning asosiy katalizatori ekanligini ta’kidlaydi).
4.Xolikov F. Uyushgan kiberjinoyatchilik: jinoiy rollar taqsimoti va unga qarshi kurashish muammolari // O‘zbekiston Respublikasi IIV Akademiyasi Axborotnomasi. – 2023. – №2. – B. 67. (Maqolada “dropper” shaxsining jinoyat zanjiridagi o‘rni yoritilgan).
5.Kasperskiy Lab. Fishing va ijtimoiy injeneriya: tahdidlar evolutsiyasi // Spam va fishing hisoboti. – 2022. – URL: https://www.kaspersky.ru/resource-center/threats/spam-phishing (Murojaat sanasi: 18.05.2026).