TRANSPORT MARSHRUTLARINI OPTIMALLASHTIRISH: MUAMMOLAR, MODELLAR VA ZAMONAVIY ALGORITMIK YECHIMLAR
Keywords:
Transport logistikasi, marshrutni optimallashtirish, VRP (Vehicle Routing Problem), tijorat sayohatchisi muammosi, meta-evristik algoritmlar, sun'iy intellekt, ta'minot zanjiri, operatsiyalarni tadqiq qilish, dinamik marshrutlash.Abstract
Ushbu ilmiy maqolada zamonaviy logistika va ta'minot zanjirini boshqarishdagi eng muhim masalalardan biri – transport marshrutlarini optimallashtirish muammosi tadqiq etilgan. Maqolada transport xarajatlarini kamaytirish, yetkazib berish vaqtini qisqartirish va ekologik zararni minimallashtirish maqsadida qo'llaniladigan matematik modellar va algoritmik yechimlar tahlil qilinadi. Xususan, tijorat sayohatchisi muammosi (TSP) va transport vositalarini marshrutlash muammosi (VRP) kabi klassik masalalarning mohiyati yoritilib, ularni hal etishda aniq usullar hamda zamonaviy meta-evristik algoritmlar (genetik algoritmlar, chumolilar koloniyasi algoritmi) solishtirilgan. Shuningdek, axborot texnologiyalari, jumladan GPS va sun'iy intellektning marshrutlarni dinamik optimallashtirishdagi o'rni baholanib, O'zbekiston transport tizimiga joriy etish istiqbollari bo'yicha xulosalar berilgan.
References
1.Abdurahmonov Q.A., Qudratov F. Logistika va transport tizimini boshqarish. Toshkent: "Iqtisodiyot" nashriyoti, 2019.
2.Bekmurodov A.Sh. Transport logistikasida innovatsion texnologiyalar. Toshkent: "Moliya" nashriyoti, 2021.
3.Egamberdiyev N.B. Amaliy matematika va optimallashtirish usullari. Samarqand: SamDU nashriyoti, 2018.
4.G'ulomov S.S. Iqtisodiyotda axborot tizimlari va texnologiyalari. Toshkent: "Sharq" nashriyoti-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, 2015.
5.Ibragimov N.N. Avtomobil transportida tashishlarni tashkil etish va boshqarish. Toshkent: "Transport" nashriyoti, 2020.
6.Qosimov R.X. Tarmoq iqtisodiyoti va logistika asoslari. Toshkent: "Fan va texnologiya" nashriyoti, 2017.
7.Rasulov M.M. Operatsiyalarni tadqiq qilish va modellashtirish. Farg'ona: FarPI nashriyoti, 2019.
8.Toxirov Sh.T. Sun'iy intellekt va evristik algoritmlar. Toshkent: Muhammad al-Xorazmiy nomidagi TATU nashriyoti, 2022.
9.Yusupov A.A. Transport yo'nalishlarini loyihalashtirish va optimallashtirish. Buxoro: BuxDU nashriyoti, 2020.