ИЖТИМОИЙ ДАВЛАТ ШАРОИТИДА ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИ ВА ИЖТИМОИЙ МАСЪУЛИЯТ МУТАНОСИБЛИГИ
Keywords:
ижтимоий давлат, инсон ҳуқуқлари, ижтимоий масъулият, ижтимоий адолат, инсон қадр-қиммати, конституциявий кафолат, мутаносиблик, инклюзивлик.Abstract
Мақолада ижтимоий давлат шароитида инсон ҳуқуқлари ва ижтимоий масъулият мутаносиблигининг фалсафий-ҳуқуқий асослари таҳлил қилинади. Ҳуқуқ ва масъулиятнинг ўзаро алоқадорлиги шахс қадр-қиммати, ижтимоий адолат ва давлатнинг конституциявий мажбуриятлари нуқтаи назаридан талқин этилади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 2023 йилги таҳрири, миллий илмий тадқиқотлар, Жон Ролз ва Амартя Сен қарашлари қиёсий-фалсафий ва норматив таҳлил асосида ўрганилган. Инсон ҳуқуқлари ва ижтимоий масъулият муносабатларининг асимметрик хусусияти ёритилиб, ижтимоий масъулиятнинг уч даражали модели ҳамда уни баҳолаш учун ўзаро боғлиқ тўртта мезон таклиф этилган. Ушбу натижалар норматив-назарий таҳлилга асосланган бўлиб, эмпирик синовдан ўтказилган методика сифатида талқин қилинмайди.
References
1.Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (2023 йил 30 апрелдаги референдумда қабул қилинган янги таҳрир). — URL: https://lex.uz/docs/-6445145 (мурожаат санаси: 11.11.2026).
2.Ботиров З. Ўзбекистонда ижтимоий давлатнинг ҳуқуқий асосларини шакллантиришнинг ижтимоий-фалсафий асослари // Journal of Universal Science Research. — 2025. — Т. 3, № 6. — Б. 576–581. — DOI: 10.66301/jusr.v3i6.12962.
3.Мўминов А. Р., Тиллабойев М. А. Инсон ҳуқуқлари: дарслик / А. Х. Саидов таҳрири остида. — 2-нашр. — Тошкент: Адолат, 2013. — 544 б. — ИСБН 978-9943-394-82-7.
4.Ўзбекистон Республикаси Миллий статистика қўмитаси. Камбағаллик даражаси (2021–2025 йиллар): расмий статистик маълумотлар. — URL: https://siat.stat.uz/data/3495/ (мурожаат санаси: 11.11.2026).
5.Rawls J. A Theory of Justice. — Revised ed. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1999. — 538 p.
6.Sen A. Development as Freedom. — New York: Alfred A. Knopf, 1999. — 366 p.
7.United Nations. International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights. — Adopted 16 December 1966. — URL: https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-economic-social-and-cultural-rights.
8.United Nations. Convention on the Rights of Persons with Disabilities. — Adopted 13 December 2006. — URL: https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-persons-disabilities.
9.United Nations Development Programme. Human Development Report 2023/2024: Breaking the Gridlock. — New York: UNDP, 2024. — URL: https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2023-24.
10.United Nations. Universal Declaration of Human Rights. — Adopted 10 December 1948. — URL: https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights.