ЭНЕРГИЯ ТЕЖАМКОРЛИГИНИ ТАЪМИНЛАШДА КОРРУПЦИЯВИЙ ОМИЛЛАРНИ АНИҚЛАШ, БАРТАРАФ ЭТИШ ВА УЛАРГА ҚАРШИ КУРАШИШ ЧОРА-ТАДБИРЛАРИ

Authors

  • Cаттаров Aзим Cаидович

Keywords:

Коррупциявий омил, коррупциявий ҳуқуқбузарлик, профилактика объекти, рақамлаштирилган назорат, энергия самарадорлиги, коррупцияга қарши курашиш.

Abstract

Ушбу мақолада энергия тежамкорлигини таъминлашда коррупциявий омилларни аниқлаш, бартараф этиш ва уларга қарши курашиш чора-тадбирлари тўғрисида маълумотлар келтирилган. Тадқиқотда “коррупциявий омил” тушунчаси коррупциявий ҳуқуқбузарликнинг ўзи билан тенглаштирилмайди. У қарор қабул қилиш, ресурс тақсимлаш, ҳисоб - китоб, назорат ёки маълумотга кириш жараёнида ғайриқонуний манфаат олиш эҳтимолини оширадиган ҳуқуқий, ташкилий, ахборот - технологик ёки институционал шароит сифатида талқин этилади. Бундай фарқлаш профилактиканинг объекти содир этилган жиноят эмас, аввало унинг юзага келиш имкониятини яратувчи жараён ва назорат заифлиги эканини назарий жиҳатдан аниқлашга имкон беради. Тадқиқот натижалари асосида энергия тежамкорлигини таъминлашда коррупцияга қарши курашишнинг назарий модели таклиф этилган ҳамда амалий жиҳатдан амалиёт чора - тадбирларини амалга ошириш устуворлиги белгиланган. Хулоса ўрнида рақамлаштириш инсон омилини “йўқ қилиш” эмас, балки қарорни кузатиш, асоссиз дискрецияни чеклаш, маълумотнинг яхлитлигини таъминлаш ва хавфли аномалияни эрта аниқлаш воситаси эканлиги илмий асосланган.

References

1.Ўзбекистон Республикаси Президентининг расмий веб-сайти. «Электр энергетикаси соҳасини янада ривожлантириш масалалари таҳлил этилди», 03.10.2018. https://president.uz/uz/lists/view/2066.

2.Ўзбекистон Республикасининг 03.01.2017 й. ЎРҚ-419-сон «Коррупцияга қарши курашиш тўғрисида»ги Қонуни.

3.Ўзбекистон Республикасининг 07.08.2024 й. ЎРҚ-940-сон «Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисида»ги Қонуни.

4.Ўзбекистон Республикаси Президентининг 27.03.2025 й. ПФ-63-сон Фармони ва Вазирлар Маҳкамасининг 02.05.2025 й. 292-сон қарори.

5.Давлат органлари ва ташкилотлари фаолиятида коррупцияга оид хавф-хатарларни аниқлаш ва баҳолаш услубиёти, Адлия вазирлигида 10.10.2026 й. 3952-сон билан рўйхатдан ўтган.

6.Нурмухаммедова Г.Б. Коррупция билан боғлиқ жиноятларнинг криминологик хусусиятлари ва уларнинг олдини олишни такомиллаштириш: юридик фанлар бўйича фалсафа доктори (PhD) диссертацияси. – Тошкент, 2021.

7.Зуфаров Р.А., Ахраров Б.Ж. Коррупция. Қонун. Жавобгарлик: – Тошкент, 2011. – Б. 20.

8.Исмоилов О.Ю. Коррупцион йўналишдаги латент жиноятларни фош этиш усулларини такомиллаштириш: PhD диссертацияси. – Тошкент, 2022. – 171 б.

9.Ахраров Б.Д. Бошқарув тартибига қарши мансабдорлик жиноятлари учун жавобгарлик муаммолари: юридик фанлар доктори диссертацияси. – Тошкент, 2008. – 348 б.

10.Klitgaard, R. Controlling Corruption. University of California Press, 1988. https://www.ucpress.edu/books/controlling-corruption/pdf.

11.Persson, A., Rothstein, B., Teorell, J. Why Anticorruption Reforms Fail—Systemic Corruption as a Collective Action Problem. Governance, 2013, Vol. 26(3), pp. 449–471. https://doi.org/10.1111/j.1468-0491.2012.01604.

12.Mehlum, H., Moene, K., Torvik, R. Institutions and the Resource Curse. The Economic Journal, 2006, Vol. 116(508), pp. 1–20. https://doi.org/10.1111/j.1468-0297.2006.01045.

13.Mahdavi, P. Institutions and the “Resource Curse”: Evidence from Cases of Oil-Related Bribery. Comparative Political Studies, 2020, Vol. 53(1), pp. 3–39. Preprint: https://paashamahdavi.com/NOC-bribery-sep2017.pdf.

14.World Bank. Deterring Corruption and Improving Governance in the Electricity Sector: A Sourcebook. Washington, DC, 2009. https://documents1.worldbank.org/curated/en/301391468329462782/pdf/467080WP0Box331lectricitysourcebook.pdf.

15.Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратурасининг 2025 йил апрелдаги №19/10-25 тақдимномаси. Ташкилотлар бўйича жами 1 140 нафар: «Ўзтрансгаз» – 23, «Ўзбеккўмир» – 66, «Ўзбекнефтгаз» – 138, «Ҳудудгазтаъминот» – 430, «Ҳудудий электр тармоқлари» – 483.

16.Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 31.05.2024 й. 319-сон қарори (амалдаги таҳрир) ва 29.04.2026 й. 213-сон қарори. E-dalolatnoma орқали қоидабузарлик далолатномаларини электрон расмийлаштириш ва айрим ҳисоб-китобларни инсон омилисиз амалга ошириш механизмлари. https://lex.uz/docs/6954979; https://lex.uz/docs/8166229.

17.OECD. Anti-Corruption and Integrity Outlook 2026: Harnessing the Integrity Advantage. OECD Publishing, Paris, 2026. https://doi.org/10.1787/16708b78-en

18.Ўзбекистон Республикасининг 22.04.2021 й. ЎРҚ-684-сон «Давлат харидлари тўғрисида»ги Қонуни (амалдаги таҳрир). https://lex.uz/docs/5382974.

19.UNODC. Guidebook on Anti-Corruption in Public Procurement and the Management of Public Finances. United Nations, 2013. https://unodc.org/documents/corruption/Publications/2013/Guidebook_on_anti-corruption_in_public_procurement_and_the_management_of_public_finances.pdf.

20.EITI. 2023 EITI Standard. Requirements on contracts/licences, state-owned enterprises and beneficial ownership. https://api.eiti.org/sites/default/files/2024-04/2023%20EITI%20Standard_Parts1-2-3.pdf.

21.Ўзбекистон Республикасининг 05.06.2024 й. ЎРҚ-931-сон «Манфаатлар тўқнашуви тўғрисида»ги Қонуни. Кучга кирган сана: 06.12.2024. https://lex.uz/docs/6952742.

22.OECD. Anti-Corruption and Integrity Outlook 2026, “Greater uptake of technology and better-quality data…”; шунингдек OECD. Anti-Corruption and Integrity Outlook 2024, AI chapter. https://www.oecd.org/en/publications/anti-corruption-and-integrity-outlook-2026_16708b78-en/full-report.html; https://www.oecd.org/en/publications/anti-corruption-and-integrity-outlook-2024_968587cd-en.html.

23.EITI. 2023 EITI Standard, Requirement 2.5 (beneficial ownership). https://api.eiti.org/sites/default/files/2024-04/2023%20EITI%20Standard_Parts1-2-3.pdf; ЎРҚ-931-сон Қонун. https://lex.uz/docs/6952742.

24.Ўзбекистон Республикаси Президентининг 06.07.2021 й. ПҚ-5177-сон қарори: коррупцияга қарши ички назорат тузилмалари коррупция ҳолатларини барвақт аниқлаш, сабаб ва шарт-шароитларни бартараф этиш ҳамда манфаатлар тўқнашувига йўл қўймаслик учун масъул. https://lex.uz/docs/5495533

25.OECD. Compendium of Good Practices on the Use of Open Data for Anti-corruption: Towards Data-driven Public Sector Integrity and Civic Auditing. OECD Publishing, 2017. https://doi.org/10.1787/d9792321-en

Additional Files

Published

2026-11-10

Conference Proceedings Volume

Section

Articles

Similar Articles

1 2 3 4 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.