«QUTADG‘U BILIG» DOSTONIDA SHE’RIY SAN’ATLARNING BADIIY-ESTETIK VAZIFASI

Authors

  • Matyaqubova Zilola Xalilullayevna Toshkent shahar 250 maktab oʻzbek tili fani oʻqituvchisi

Keywords:

Yusuf Xos Hojib, «Qutadg‘u bilig», poetika, she’riy san’atlar, badiiy-estetik vazifa, tashbeh, istiora, tazod, ramziy obraz, didaktik adabiyot, hikmatli ifoda, turkiy adabiyot.

Abstract

Maqolada Yusuf Xos Hojibning «Qutadg‘u bilig» dostonida she’riy san’atlarning badiiy-estetik vazifasi, ma’rifiy-didaktik mazmunni ifodalashdagi ishtiroki va asarning poetik yaxlitligini shakllantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqotda badiiy san’atlar matnni bezovchi ikkilamchi unsurlar sifatida emas, balki ma’noni chuqurlashtiruvchi, axloqiy tushunchalarni obrazli shaklda yetkazuvchi hamda o‘quvchi idrokini faollashtiruvchi poetik vositalar sifatida talqin etiladi. Asarning ramziy obrazlari, dialogik qurilishi, qarama-qarshi tushunchalar, tashbeh va istiora kabi tasviriy vositalar, hikmatli ifoda va takrorning ehtimoliy funksiyalari ko‘rib chiqiladi. Metodologik jihatdan tarixiy-adabiy, matniy-tahliliy, poetik-funksional va qiyosiy yondashuvlardan foydalaniladi. Tahlil shuni ko‘rsatadiki, dostonda badiiy vosita va ma’rifiy g‘oya o‘zaro uzviy bog‘langan: poetik shakl axloqiy-falsafiy fikrni esda qolarli qiladi, ramziy obrazlar mavhum tushunchalarni jonlantiradi, dialog esa fikrni muhokama va dalillash jarayoniga aylantiradi. Maqolada aniq baytlarni nashrlar bo‘yicha tekshirish zarurligi ham ta’kidlanib, keyingi tadqiqotlar uchun matniy dalillarni tizimli qayd etish tamoyili taklif qilinadi.

References

1. Arat, R. R. (haz.). Kutadgu Bilig I: Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1947.

2. Arat, R. R. (çev.). Kutadgu Bilig II: Çeviri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1959.

3. Arat, R. R. (haz.). Kutadgu Bilig III: İndeks. Haz. K. Eraslan, O. F. Sertkaya, N. Yüce. İstanbul: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 1979.

4. Dankoff, R. Wisdom of Royal Glory (Kutadgu Bilig): A Turko-Islamic Mirror for Princes. Chicago; London: The University of Chicago Press, 1983.

5. Dilaçar, A. Kutadgu Bilig İncelemesi. Ankara: Türk Dil Kurumu, 1995.

6. Ibragimov, J. T. “A Bit Look at Similes and Metaphors in ‘Kutadgu Bilig’ (in Turkish, English and Russian Translations).” Central Asian Journal of Literature, Philosophy and Culture, 2(5), 2021. DOI: 10.51699/cajlpc.v2i5.126.

7. To‘xliyev, B. “Qutadg‘u bilig” poetikasi masalalari. // Ishoqov, M., Raxmonov, N., Sodiqov, Q., To‘xliyev, B. O‘lmas obidalar. Toshkent: Fan, 1989.

8. “Kutadgu Bilig.” Türk Edebiyatı Eserler Sözlüğü. Ahmet Yesevi Üniversitesi. Elektron ilmiy ma’lumotnoma.

Downloads

Published

2026-10-15

Conference Proceedings Volume

Section

Articles

Similar Articles

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 > >> 

You may also start an advanced similarity search for this article.