OʻZBEKISTON MOLIYA BOZORIDA ISLOMIY MOLIYA DARCHALARINI JORIY ETISHNING MAKROIQTISODIY BARQARORLIKKA TAʻSIRI: MUAMMO VA YECHIMLAR
Keywords:
Kalit soʻzlar: islomiy moliya, makroiqtisodiy barqarorlik, moliyaviy inkluzivlik, Murabaha, Musharaka, Mudoraba, KOB, sukuk, Oʻzbekiston.Abstract
Ushbu maqola Oʻzbekiston moliya bozorida islomiy moliya darchalarini joriy etishning makroiqtisodiy barqarorlikka ta'sirini kompleks tahlil qiladi. Tadqiqotda mamlakat aholisining katta qismi diniy qarashlari tufayli an'anaviy bank xizmatlaridan foydalanmasligi (moliyaviy inkluzivlik muammosi) va bu iqtisodiyotda yostiq ostidagi mablagʻlar aylanmasiga sabab boʻlayotgani asoslab beriladi. Islom moliya mahsulotlari (Murabaha, Ijara, Musharaka, Mudoraba)ning real aktivlarga bogʻlanganligi, xavfni boʻlishish tamoyillari va inflyatsiyaga chidamliligi taʼriflanadi. Xalqaro tajriba (Malayziya, Turkiya) misollarida islomiy moliyaning iqtisodiy oʻsish, investitsiyalar oqimi va KOBni qoʻllab-quvvatlashdagi roli koʻrsatiladi. Maqola oxirida hukumatga va Markaziy bankga soliq kodeksiga oʻzgartirishlar kiritish, kadrlar tayyorlash, Shariat kengashlarini tashkil etish boʻyicha amaliy takliflar beriladi.
References
1.Gazeta.uz (2024). Islom moliyasi toʻgʻrisidagi qonun loyihasi tayyor – MB raisi oʻrinbosari. 20-may. https://www.gazeta.uz/oz/2024/05/20/islam-banking/
2.Kun.uz (2025). Oʻzbekistonda islomiy banklar ochiladi. Aholi kutilmalari qanchalik reallikka yaqin? 25-noyabr. https://kun.uz/news/2025/11/25/ozbekistonda-islomiy-moliya-joriy-qilish-boshlandi-maxsus-qonun-parlament-tasdigidan-otdi
3.Kun.uz (2026). Prezident islomiy banklar toʻgʻrisidagi qonunni imzoladi. 28-mart. https://kun.uz/48644252
4.Uz24.uz (2025). Islom moliyasi toʻgʻrisidagi qonun loyihasi Vazirlar Mahkamasida yakunlanmoqda. 23-yanvar. https://uz24.uz/uz/articles/moliya-25-1-23
5.Muslim.uz. Oʻzbekistonda islomiy moliya tizimiga oid qonun loyihasi parlament muhokamasiga qoʻyiladi.
6.Daryo.uz (2026). Oʻzbekistonda islomiy bankni joriy qilishga qaratilgan qonun Senatda ma'qullandi. 5-fevral. https://daryo.uz/2026/02/05/ozbekistonda-islomiy-bankni-joriy-qilishga-qaratilgan-qonun-senatda-maqullandi/
7.Kun.uz (2026). Oʻzbekistonda 2030 yilgacha ikkita islomiy bank ochilishi ma'lum qilindi. 25-mart. https://kun.uz/news/2026/03/25/ozbekistonda-2030-yilgacha-ikkita-islomiy-bank-ochilishi-malum-qilindi
8.Daryo.uz (2025). Oʻzbekistonda islomiy bank faoliyatini joriy qilishga qaratilgan qonun loyihasi qabul qilindi. 11-noyabr. https://daryo.uz/2025/11/11/ozbekistonda-islomiy-bank-faoliyatini-joriy-qilishga-qaratilgan-qonun-loyihasi-qabul-qilindi/
9.IMF (2023). Republic of Türkiye: Financial System Stability Assessment. https://www.elibrary.imf.org/view/journals/002/2023/304/article-A001-en.xml
10.Gidiş, İ. (2024). Financial Stability and Credit Risk in Turkish Participation Banks: A Comparative Analysis. Özgür Yayınları.
11.MPRA Paper (2016). Financial Stability of Islamic (Participation) Banks in Turkey. https://mpra.ub.uni-muenchen.de/69451/1/MPRA_paper_69451.pdf
12.World Bank (2020). Malaysia's Domestic Bond Market: A Success Story. https://documents1.worldbank.org/curated/en/150131601443507839/pdf/Malaysia-s-Domestic-Bond-Market-A-Success-Story.pdf
13.World Bank. Farovon va inklyuziv kelajak sari. https://documents1.worldbank.org/curated/en/099449406152214754/pdf/IDU0c4d508cd0686d04d500b0440b7819442dbd3.pdf
14.Tilloyev, T.A. (2026). Oʻzbekiston iqtisodiyotida norasmiy va yashirin iqtisodiyot ulushi. Cyberleninka. https://cyberleninka.ru/article/n/o-zbekiston-iqtisodiyotida-norasmiy-va-yashirin-iqtisodiyot-ulushi
15.TKBB (2024). IFN 2024 Annual Guide. https://tkbb.org.tr/kurumsal/duyurular/IFN_2024_ANNUAL_GUIDE_PUBLISHED
16.Sputnik Oʻzbekiston (2025). Oʻzbekistonning 2024-yildagi norasmiy va yashirin iqtisodiyoti koʻrsatkichlari. 3-fevral. https://oz.sputniknews.uz/20250203/ozbekiston-norasmiy-yashirin-iqtisodiyot-infografika-47810722.html
17.World Bank (2025). Uzbekistan Macro Poverty Outlook. https://thedocs.worldbank.org/en/doc/d5f32ef28464d01f195827b7e020a3e8-0500022021/related/mpo-uzb.pdf
18.Kun.uz (2026). World Bank raises economic growth forecasts for Uzbekistan through 2027. 15-aprel. https://kun.uz/en/news/2026/04/15/world-bank-raises-economic-growth-forecasts-for-uzbekistan-through-2027
19.IICA.uz (2026). Jahon banki Oʻzbekiston iqtisodiy bashoratini yaxshiladi. 13-aprel. https://www.iica.uz/en/news/2026/04/13/jahon-banki-ozbekiston-iqtisodiy-bashoratini-yaxshiladi-2025-yilda-yaim-77-2026-yilda-64-va-2027-yilda-67-bolishi-kutilmoqda
20.UzDaily.uz (2026). World Bank: Uzbekistan GDP Growth Hits 7.7% in 2025. 10-aprel. https://www.uzdaily.uz/en/world-bank-uzbekistan-gdp-growth-hits-77-in-2025/
21.Review.uz (2026). Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi 2026-yil I chorak uchun Oʻzbekiston YAIM oʻsishi boʻyicha prognoz tayyorladi. 2-mart. https://review.uz/uz/post/iqtisodiy-tadqiqotlar-va-islohotlar-markazi-2026-yil-i-chorak-uchun-ozbekiston-yaim-osishi-boyicha-prognoz-tayyorladi
22.Gazeta.uz (2026). YeTTB 2026-yil uchun Oʻzbekiston YIM oʻsish prognozini 6,5 foizgacha oshirdi. 4-mart. https://www.gazeta.uz/oz/2026/03/04/ebrd-gdp-uzb/
23.Markaziy bank (2026). Pul-kredit siyosatining 2026 yil va 2027-2028 yillar davriga oid asosiy yoʻnalishlari. https://cbu.uz/upload/medialibrary/f17/a5gr6bhh2h9xtq2x0lq9bsb9leesarmz/Asosiy_yo_nalishlar_2026_2028_lotin_uz.pdf
24.Markaziy bank (2025). Press-reliz. 24-dekabr. https://cbu.uz/uz/monetary-policy/publications/press-releases/2950143/
25.Euronews (2026). Uzbekistan economy grows in 2025, driven by investment and exports. 19-yanvar. https://www.euronews.com/business/2026/01/19/uzbekistan-economy-grows-in-2025-driven-by-investment-and-exports
26.Dunyo.info (2025). 2025-yil oxirida Oʻzbekiston iqtisodiyoti 7,5 foizga oʻsishi prognoz qilindi. 9-dekabr. https://dunyo.info/undefined/k-koncu-2025-goda-prirost-ekonomiki-uzbekistana-prognoziruetsya-na-urovne
27.Gazeta.uz (2025). World Bank raises forecast for Uzbekistan's GDP growth in 2025 to 6.2%. 9-oktyabr. https://www.gazeta.uz/en/2025/10/09/wb/
28.Markaziy bank (2026). Aktivlar miqdori boʻyicha guruhlashtirilgan tijorat banklari faoliyatining alohida koʻrsatkichlari. 29-mart. https://cbu.uz/uz/statistics/bankstats/2124995/
29.Kun.uz (2025). 2025-yilda Oʻzbekiston iqtisodiyoti 6,7 foizga oʻsishi kutilmoqda – YeTTB. 25-sentabr. https://kun.uz/news/2025/09/25/2025-yilda-ozbekiston-iqtisodiyoti-67-foizga-osishi-kutilmoqda-yettb
30.Markaziy bank (2026). Matbuot anjumani. 28-yanvar. https://cbu.uz/upload/iblock/173/ey85eridtaknozmgde1ua19j66gi6shc/Matbuot-anjumani-28.01.2026-final.pdf