TOSHMUHAMMAD QORI-NIYOZIY — O‘ZBEKISTONDA BIRINCHI AKADEMIK VA YIRIK ILM-FAN TASHKILOTCHISI
Abstract
XX asr boshlarida O‘zbekiston hududida ilm-fan va ta’lim tizimi tubdan yangilanish jarayonini boshdan kechirdi. Ana shu murakkab va mas’uliyatli davrda milliy ilmiy maktabni shakllantirish, zamonaviy fan asoslarini joriy etish hamda ilmiy muassasalar tizimini yaratishda ulkan hissa qo‘shgan siymolardan biri Toshmuhammad Qori-Niyoziydir. [3. – B. 34–38] U nafaqat O‘zbekistonda birinchi akademik, balki ilm-fan tashkilotchisi, pedagog, matematik olim, ma’rifatparvar ziyoli sifatida tarixda muhim o‘rin egallaydi. Toshmuhammad Qori-Niyoziyning hayoti va faoliyati O‘zbekistonda ilm-fan taraqqiyotining shakllanish bosqichlari bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, u yaratgan ilmiy va tashkiliy meros bugungi kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan. XX asr boshlarida Turkiston o‘lkasida yuz bergan siyosiy, ijtimoiy va madaniy o‘zgarishlar ilm-fan va ta’lim tizimining yangicha shakllanishini taqozo etdi. Mustamlakachilik davridan keyingi murakkab sharoitda milliy ilmiy kadrlarni tayyorlash, zamonaviy fan sohalarini rivojlantirish va ilmiy muassasalar tashkil etish dolzarb masalalardan biriga aylandi. Aynan shu tarixiy jarayonda Toshmuhammad Qori-Niyoziy kabi yuksak tafakkur egasi bo‘lgan ziyolilar xalq manfaatlariga xizmat qiluvchi ilm-fan poydevorini yaratdilar. [4. – B. 61–63]
References
1.Qori-Niyoziy T. Tanlangan asarlar. — Toshkent: O‘zbekiston Fanlar akademiyasi nashriyoti, 1965.
2.Qori-Niyoziy T. Matematika va ta’lim masalalari. — Toshkent: O‘qituvchi, 1958.
3.O‘zbekiston Fanlar akademiyasi tarixi. — Toshkent: Fan, 1973.
4.Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch. — Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
5.Islomov Z. O‘zbekistonda ilm-fan taraqqiyoti tarixi. — Toshkent: Fan, 1980.
6.Rashidov T. O‘zbek matematiklari va ularning ilmiy merosi. — Toshkent: Universitet, 1992.
7.Madrahimov S. O‘zbekiston Fanlar akademiyasi va uning rivojlanish bosqichlari. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2005.
8.Azizxo‘jayev A. O‘zbek ziyolilari va ilm-fan taraqqiyoti. — Toshkent: Sharq, 1999.
9.O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi. 7-jild. — Toshkent: OME Davlat ilmiy nashriyoti, 2004.
(“Qori-Niyoziy Toshmuhammad” maqolasi)
10.Abdurahmonov A. XX asrda O‘zbekistonda ta’lim va fan taraqqiyoti. — Toshkent: O‘qituvchi, 2012.
11.Yo‘ldoshev B. O‘zbekistonda akademik ilm-fan shakllanishi. — Toshkent: Fan, 1995.
12.Rahmonov M. O‘zbek matematik maktabining rivoji. — Toshkent: Universitet, 2001.